■^v— -^^■'^•■''^•/•:'^'::-; '''■'-?^

■v^i.

^- ■*■•.■

^■;.-;-^

^ :■■ \ ♦ •'•■v-v

■ii!.v:'4.W;:'^'

•;;?;:i'<^'*^;^ifK^^':c

" ^-■r'^>-::£::^::-t.i;-

• •:: ^,-;>-' r^.- -;^:;^: ; v::v ...;..4.:.v.-\,::i;^:'?::'-^' ••^^^^^^^

-•••" ;^

-'/':.v-;.^^

^.):V

t," ■•^.. '.'':*; ■".•-.•■' •• •"*A.,.V
•. .">

•-■.•:•■;*•-;•-•-■•; '■'^. ■".:.,. ;"•.■'■■ -■;.;-' ■' .: '•■'^^* : «^ ^:. :V;.'';^- ".^■.•'r:-^i-'-.j'--^-c;;v^ ■••?;;■•.'
■■■F-/V.0 '^■■-';' '■■' ■• •"'■•■;.'■ ;*-^' ■'•'■.'.••-'>> ' r/r [^/■:^^,':J':r.:^:,: ■ K •^'■^^^^^^ ■^

■■■:■:.-. ■-- :v ^' V. :>■.;. : : .-V- -•;;•' - ••''^^ '>.•. V -■•>.■'■ ^.'^^ v -•V^-.^.V^.^^^i^^A^-- ;

■ r ; *-r,- .>5^:-- .^;';:- ;'' "• '^v''. ; v;'- ' '.^^-y---: % ^.-■•^ii^'^';^^;-^^-; ^.^/--rv J-/;'^ - ;

5:''::>^.'''VvV?:u^^>^-^vv.^^^;;^ ,

,^;w-''---.;:-;^ ''-■■Tp:^'-\,^^^^^^^^^

.-,/-.>,..■.: •• • !•- .•■^.::<.,<-..^ .r*-.-:. :^V^--: ... •-•/:«:-^-v ^:-»;;,'. -■ •4.--v--^.v-;:;V'*'''V;^
■-■?'- . • ■ ■\-.- '. • ■^■'^ ■■•.•■.' - ■ >•.: 7 .--■ -. -^^- ••-■-> .t-rr'^*-'-'-:^'^-^ ■:';-: :-}':---}!^r^':

■*. ■■•'•-

"^ '^- ,■■• <-./ * * • •■-■.¥

■;v.v.;^,,.;.>?,;-^,;^^;-^v.-.Vi.xV,v.*-v^;-^;-<' ' ■i^iMitk;:;
■ _ ... , ^•.'^.-^.■'--.''■;^;V';''V'v>:'-.^:; V-V:;:-^;.;.;^;..,..., .^te^fva^

---,..'..-■>.?■•■■ •-.:*.•■.',.■ ..'-■■■!,,,-' :-^*«-- ,■>,- -V .•/iv--?^:;.-,, ;rV:A «**•--:•< .^^^^^

• ■•::.■■-.- .■.••.v^rvv.^-' '.-.*• :..;;i> ;v:.v . ■-'■ -^. >.<;, v •.i^; . • * •■..V'^"-^:-:^.-';: "•■»>-::.^^^ --^l^':

■-^.•■^ ;•::.-';.•• * vv-:v, •'•;:'' *^ .^■-.^''.■■v-v-.;;: :^'^?.......V^:: ■■••^■^■\ >;;•.: /.y.^:<%^>4v?-?^;',:

■-• '■.■•» '. ; ■;■ '* .-.:-'- •"- .* '- -^^- •■•• ■■■ ' - '" '*■■' ,V. iy. ■:':•-■. -'v '••'»v ^V^: Vr ■<;:4: **;^rv;;-; ;/,♦,.:;•■!; .'.
• ..■•;• ■ « ;.. . ■-- .•.-;,•■■.,;;•,;*',■.*' '•:■ •; ^ -^?. ■.•:--;•-;•'•• '^.^•■^"^■■v;..'.-^ •* •■'Vv^-^-*<\r? ?.'■.,;.'«;■-'■*:•
■ .'■^''^''.■^^-/-^'^..■^•^'''■-■>-\:-'-^:-'^^

..^'^ ••:■■ : ■;-,-• •':' -v^ '•;•.:-•':».•*' • ••^■■■»v- " >-• --^^^■•^^•■••.-.;V' •.-■*- .*c- :,.«**;: -...v .•f^ «:::*:;

;*-;>-:.:V;;-'v^;;v:'V^:.V.:::;i,^^4.-:.-..^v..,;:::;-^^^
v.-v; •- :^^' •■■^■.:>:;:;::r-:;':^^;;;:.;,-:--::^ . f::>;::jv:-i;^::"^^^^^^

:-:-'.v ; .■;■--■■,, :r. :;■■:"•..■;• -fT.:^i«5'----V';.-^-.;'.V v • *v- ..■^-'■■'=--^!,'?t>V<':: ■,

^■-' -•■,■'-. •■■-vV:-.^::'^--.^;. :■;*■.:.;'.::;;■■■.■ /^.^^/■■V*.-f^::;.<::V -^v.-?^^^

■•;•-':•:-■'•..-.■ -: . ^-■■V;:.^:^^-' V..:-:-:**.^:;::.^.^V^;>VVi:y^^V«:?5'%

V- .,, : w -.■• • - ■;- . .'.;... - •.'■■•■ . ..'. ' •* '•■■.-■.'■..'....■** Tr;^*;^ ■.,;':•■*• -1

• <■ • ' ' -' " • - ■ :■'< -.I-^- '•,;;■• -^ - - >-■ ■.;•'■.•*; ^;^ r--^.v --';*:: :C' ^ '.^:;:-^:-.v^^.-.:,> :;^/^^*>^iT^;
V j -'/- ...:'r,\^ ::' -^ '.:':-'%.:^: .'■■-.. ^/[■A--*^^.-''i^:>'^t^^z.^^:S^^^
.* -^ •:: V •{v* -■v.'.;..:^-^ ..:>..^' -'^. '-'•-;.• v^v^>ivv--V:^^"^?^^v-"«^^^

■■' •^■■^'•^-'■-- V: ■:.:;.;:;• v:.-^,;;;.;*,^^^^

•:Vv:v*::^r.V;.:^^: -:*:■:.
.. -.:■;;*:• 'r:^:^:^v:--^:-:V.':^-..

* /■ .= . .»'.

,*-••--:-:> ^

" ^f^

. •, ^

•*-:=^:v •■■--:

• ^v^-^^- -■,,•'•»•'''•';••■"■:'.> ^■i'-;-:^--^,'^;-»;'.

■.-..■..: :-■:•■;•;:;:;./■;-.;;>•■:, . . .:.f^:-^--:^->^^::'B:i-::^:'m

-:■* . ■ ^ .-■■■ ■ ^ :.■-■ -■."-.■,,^-.. * . :.: ■..<■•.-.■'...?*.•.■;;.;.;«.■--. .■■.■; • :■...:-■;. ;.■.■.■,: .^■.T.,t.;...v>''r-- •....•,

■;:; .«;;vM^'^;-^';;vv^v;^^?^:.v;i-:;;v;v^;

OF

COMPARATIVE ZOULOGY,

AT HARVAED COLLEGE, CAMBRIDGE, MASS.
jFountictr ijj pifbate subscrfption, in 1861.

DR. L. DE KONINCK^S LIBRARY.

*■

DISSERTATIO

t> E

SCELETO PISCIUM.

DISSERTATIO

D E

SCELETO PISGIUM,

AUCTORE

JANO YAN DER HOEVEN,

MATH. MAG. ET PHILOS. NAT. DOCTORE.

-^•Jf^

LUGDUNI BATAVORUM,

APUD L. IIERDINGH et FILIUM,

M D C C C X X II.

MCZ LIBRARY
HARVAPvD UiMlVERSITY
CAM3R1DGE. MA USA

V I R LOCTISSIMO.

M A R T I N O P R U Y S, m. b,

SOCIETATI PHILOSOPHIAE EXPERIMENTALIS , QUAE
ROTERODAMI EST , ADSCRIPTO >

y 1 T R 1 C P T J M

NEC NON

FRATRIBCJS CARISSIMIS, AMICIS INTEGERRIMIS:

CORNELIO PRUYS van der HOEVEN, h. p.

, SOCIETATIS ARTIUM ET DOCTfllNARUM ULTRAJECTINAE

ET LITTERATURAE BELGICAE > QUAE LEIDAK

EST f SODALI

E T

ABRAHAMO des AMORIE van der HOEVEN,

\\ APUD ROTERODAMENSES

I VERBI DIVINI MINISTRO,

SOCIETATIS LITTERATURAE BELGICAE , QUAE
LEIDAE EST i SOCIO

Noc pietatis monu'
mentum

D. D. D.

A U C T O R.

„ Id maximc quemque decet , quod est cujusquc niaxiiiie
suum. Suum quisque igitur noscat ingenium , — ng sce-
nici plus quam nos videantur habere prudcntiae. Illi euini
non optimas, sed sibi accomodatissimas fabulas eligunt. —
Ergo histrio hoc vidcbit in sccna , non videbit sapicns in
vita? Ad quas igitur rcs aptissimi erimus , in iis potissi-
mum elaborabimus. '*

ciCERO, Dc ojfic. L I. Cap. XXXI.

DISSERTATIO PHILOSOPHICA
I N AU GU K A L I S^

D E

SCELETO PISCIUM.

P R O L E G O M E N A.

D.

e piscium sccleto scripturo non alienum a pro-
posito mihi videbatur, pauca quacdam praemonere
de scelcto in gencre , quibus perspectis facilior esset
gceleti piscini cognitio. Qua in re pcrtractanda ita
versabimur ut primo de ortu sceleti dicamus, de
ejusdem divisione physiologica postea, ac tertio deni-
que loco de eo, quod sceletum proprie facit, sive
de typo gencrali cujusvis sceleti.

§ I. D& ortii sceleti.

Cum de originc sceleti dicimus, id jam aliquid
habere potest difficultatis quaenam sit hujus vocis
( origims ) significatio. Possumus cnim duplici ratione
interpretari , eodemque vocabulo uti cum de univer-
sa animalium serie loqucntcs, tum etiam de singu-

A lis-

2 PROLEGOMENA.

lis animalibus. Uti enim unumquodque animal sensiii^
sensimque evolvitur ac perficitur , aliis organis aliis con-
tinuo additis, sic etiam ieni transitu atque tenore
in animalium serie a simplicissimo animalculo in-
fusorio ad perfectissimum hominem adducimur. Pos-
si;raus igitur dicere organon quodvis oriri , et cum
in' foetu prima ejus vestigia ac veluti rudimenta con-
spicimus , et etiam cum in animalium serie primo
loco eadem illa observamus rudimenta. Quod cum
ita sit , moneudum est nos posteriori praesertim sensu
hacce in § illud vocabulum usurpasse; quamvis
etiam alio non numquam usi simis , arctis limitibus
hac in re circumscribi nolentes, praesertim cum per-
fectius quodcumque animal in evolutionis stadio,
quum adhuc embryo est, haud dissimilem percur-
rat viam, ab ea, quam in serie animalium illo mi-
nus perfectorum persecuta natura est (^).

In animalibus quae mn verttbrata dicuntur, va-
riae partes durae adsunt musculis insertionem prae-
bentes, illudque igitur pro parte praestantes, quod
ossa interne posita in vertebratis, Insecta dura
obteguntur cute in sceletum externum vekiti abeun-
^e, quod cum interno perfectiorum animalium sce-
leto aliqua saltem ratione possumus comparare ( (^ ).

Quod-

(/?) Vide C. F. Kielmeycr Ueber die Vcrhdltnisse der
organischen Krdfte tinler einnnder in der Reihe der ver-
schiedenen Organisationen. Tubingen 1814 8vo. S, 38 , de
ratione , qua illud clTatum intcrpctari dcbcamus , omnino confe-
rendus est Cl. Carusin Lehrhuch der Zootomie , Lcipzig
1818. 8vo. p. 666-670.

C&)Stcffcns Voylcsiuigen uher GalVs (Jrganenlehre^
Ilalle 8vo. /). 10.

PROLEGOMENA, 3

Quodsi forsan hoc aliquid habere videretur temerlta'
tis quod ossa et cutem inter se inviccm compare-
mus 5 organa , ut primo saltem adspectu videtur , com-
mune nihil habentia, monendum esi Scarpam nos
suis disquisitionibus docuisse ossa ex tela celhilosa
esse composita, quam scimus cutem ctiam compo-
nere; quin locus est apud eumdem acutissimum
virum , ubi fabricam ossium cum cutis fabrica com-
parat, et uti externe compacta magis cutis est vcr-
sus interiora in loculos majores abiens , sic etiam
ossa extus duriora in mcdituHio ceUulas habere mo-
net majores rarioresque (c).

Id certe dari mihi hibenter(]ue- concedi puto ania^
gonismum quemdam adesse partcs duriores externas
inter atque internas , quam ob rem etiam integumenta
vertebratorum animalium mohiora fere sunt, Sed uti
in ahis, sic etiam hac in re illum , quem diximus, te-
norem persecuta natura est. Pisces enim praeter in»
terna ossa plerumque etiam duriores habent squa^
mas ab epidcrmide ortas. In his iiuoque animali-
bus muscuH cutanei majores et fortiores sunt, qiiod
in anguino etiam genere, ubi musculorum nonnul-
lorum tendines integumentis inseruntur, observamus.
In testudinibus maxima pars sceleti extus posita est ,
et in dua^s osseas coahiit laminas. Perfectissimum ^

dc.

Cc) A, Scarpa, D,£ penitlori ossium Strnctura , Lipsiae
1799. 4to. p, 22. III: Ilallcrus ubi dc tcla ccllulosa cgit
(^Elem. Physiol. Lausann. 1757. 41:0. I. p. 8 a-^(7</. ) jam
dctnonstfavit ex ca compliiics partcs essc conrcctas ; dc ossi-
biis dubitassc vidctur; scribit enim ; ., cpipliyscs ceilulis rlc-
nac sunt, quae sola duritate _a .tcla, toiics laudata , diirc-'
runt. ** ihid. p» 22,

A 2

4 PROLEGOMENA.

denique sceletum in homine cum nuda cute con-f
junctum est (d^.

Ne quis vero credat, quia duriora tegumenta^ cum
sceleto comparavimus , haec ideo nobis veri sceleti ru-
dimenta videri. Si ossa tamquam organa motus, ut
aiunt, passiva tantum consideramus (^), tunc sine
dubio crustacea vel coriacea articulatorum integumenta
ossa erunt dicenda. Verum etsi sccletum vertebra-
torum musculis insertionem praebeat, haec tamen
sceleti functio nec unica est, nec etiam praecipua,
Hic enim primus ossium usus est, ut systema ner-
veum tegant, et thecas forment pro majoribus* hu"»
jus systematis partibus (/)• Nec negamus id quo-

que

(</) Cf, Steffens L, /. p% lo, ii, De squamis piscium
cgit J. Basterus, quem vide in j^ct, Soctetatis HarUmens,
y. VI. ( 1761 ) 2. p, 746 seqq, ( Verhandeling over de he-
kleedselen van de huid der diere^ in V algemeen en hyzon-
der over de schubben der vissen, ) Piscium colorcs non pen-
dent a squamis, quae albae sunt, verura a membrana iis
superimposita et muco obducta. Magna certe analogia est
inter ossa squamasque piscium ; quod etiam analysis chemica
ossium doceri videtur, Orfila auctore, Scribit enim de pis-
dum ossibus, „ Ces os , diferens de ceux des autres ani-
„ maux vertebris paraissent enti^rement formis de mucus
,, analogue h celui que Von trouve dans les cheveux ^ les
„ cornef, les ongles etc.'*'* (^Elemens de Chimie 1819, 8vo.
II. p. d6i.) Nihil vero ejusmodi narrat vir Celcb. Hat'
c h e 1 1 , qui piscium ossa in eo tantum chemice a reliquorum
aniraalium ossibus discrepare ait, quod minorem phosphaiis
calcis copiam habeant, aucta cartilagineae substantiae quanti-
tate. V. ejus Experiments and Observations on Shell and
Bone^ in Phihs, Transact» for the Tear 1799. />. 325.

(*) System der vergleichenden Anatomie von J. F. M e c-
kel I. Theil S, 165 illalle 1821. 8vo. )

(/} Okcn Ucber dic bcdeutung der Schddelknochen^ Jena.

1807.

PROLEGOMENA. 5

que inter iisus systematis ossei pertinere quod motui
inserviat musciilis insertionem praebendo; verum id
negamus eum esse praecipuum hujus systematis usum.
Id igitur nunc crit videndum quonam in animali
prima veri sceleti vestigia vel rudimenta conspiciantur.

In formandis embryonis ossibus is naturae ordd
est, ut cum primum in massa mucosa et gelatinosa,
totum nuper formati foetus corpus efficiente, nonnul-
lae partes sejunctae appareant, simul etiam sensim
sensimque evolvantur ossium rudimcnta^ quae mu-
cosa primum, cartikgineam dein induunt naturam.
Omne enim quod osseum est, antea fuit cartilagi-
neum* Haec igitur systematis ossei, quae quaerimus
rudimenta in animalibus inperfectioribus quoque car-
tilaginea sint, necesse est.

In cephalopodis molluscis partes quaedam cartila-
gineae repcriuntur caput sustinentes , et id tantum
cranii adesse videtur, quod necesse fuit ad sensus
obtegendos (^). Ociopiis liabet cartilaginem quara-
dam in capite annularcm; foramen in parte media
adest, per quod transeunt oesophagus, ductus sali»
vales , caet. Pars supcrior ccrcbrum tegit. Ab utro-
que autem latere producitur haec cartilago posterio-
rem formans inferioremque orbitarum parictcm.

Hae

1807. 4to S. 7. ,, KnocUen sind das irdische, verhdrtete
Nervensystem^ Nerven shd das geistige , weiche Knochen'
system — Continens et contentum. E. Home Lectures on
comparatiye anatomy , London 1814, ^to. P, I , p. 73.
„ fhe first and essential use of the skeleton is to defend
the hrain and iis appendages,

(^) Cephalogenesis auture J. B, Spix, Monachii 1815*
foh p. 34*

A3

6 P R L E G M E N A.

Hae otbitae siiperne pro parte clauduntur laiminis
duabus cartilagineis , quae tenues sunt atquc elon-
gatae. Ad basin pcdum reperitur praeterea pars trian-
gularis, cujus basis versus pedes, angulus vero ver-
sus annulum positus, quocum tamen noh nisi fibra-
rum musculosarum opc laxe cohaeret. Hunc igitur,
quem descripsimus , cartilagineum apparatum octopus
liabet, habent etiam scpia et loligo, In his vero
praeter illas , quas diximus , partes aliae etiam adsunt.
In dorso scpiae adest post annulum lamina clypeum
quodammodo referens, et in medio linea excavata
in duas partes distincta , cui alia priori similis tenuior
tamen ill^ adhaeret, quae sub anteriori ossis sepiae
cxtreraitate sita est. Meckelius primum discum
cum parte annulari columnae vertebralis compara-
vit. In Loligine ^ unus tantum ejusmodi discus
adest. Reperitur porro in utroque latere in his ani-
malibus cartilago clongata pinnas ferens, quae cum
ossibus organorum motus in vertebratis animalibus,
saltem quo ad fiinctionem nexumque aliis cum par-
tibus, potest comparari (y^).

( A ) Accurate has partes dcscdpsit et iconibiis illustravit
C. A. S. Schultze in Deutsches Archiv filr die Phy»
siologic^ Ikerausgegehen von ]. F. Meckel IVter Bd. i8i8.
^- 534—338. Dc osse sepiae non d|xi, quia Schultze rccte
monmsse vidctur illud hujns loci non csse , qnippe quod cum
Conchis niollascornm testaceonitii comparnndum sit.

S2.

PROLEGOMENA. 7

§ 2. Diyisio physiologica partium
sceletum e^cientium.

Omnia ossa animalis cujusvis vertebrati sibi mu-
tuo nexa unum quoddam corpus constituunt , scektum
dictum. Hoc igitur sceletum, si accuratius cognos-
cere cupimus, divideiidum aliqua ratione erit, qiio
methodus memoriam juvet. Quod cum intelligerent
anatomici , a situ relativo divisionis fundamentum pe-
tiere, et sceletum in pssa capitis, trunci et artuum
distinxere. Nos vero utiiitatem ejusmodi divisionis
miriime negamus , illud tamen dolemus neminem faisse
huc usque, qui physiologice sceletum consideraverit ,
et a primariis vitae functionibus sccleti petierit di-
visionem.

Si igitur in illa, quam nunc proponam, divis'oae
vitia nonnulla irrcpserint, irrepscre autem sine dubio,
id saltem spero, ut aequi mihi sint lectores, et vi-
deant quantum difficultatis habeat istiusmodi divisio,
et ipsa per se , ct mihi pracscrtim , qui praceuntem ,
quod sciam, habui nemincm.

Duplicem animalium vitam esse et organicam et
dnimalem Bichatus vir acutissimus nos docuit.
Haec Bichati divisio primum fundamentum praebet
ei , quam nunc proponimus , sceleti disrributioni.
Sunt igitur ossa vcl vitae organicac dicata , vcl ad
vitam animalcm pertinentia. Licct cnim primus usus
ossium sit in tegcndis praecipuis systematis ncrvci par-
tibus ac veluti ccntris, uti sunt cercbrum et spi-
nalis medulla, tamen ad vitam organicam pertinent
alia ossa e. g. maxillae ct ossa pharyngis, quae
ad nutritionem requiruutur, ciborum cum absolvant

ma-

Z PROLEGOMENA.

masticationem et deglutitionem. Qua in rc animad-
vertendum est ossa semper symmetricam illam mon-
strare dispositionem , quam organis vitae animalis
propriam esse monuit Bichatus; ex quo patet
naturae suum semper constare immutabilem ordinem ,
quia systema osseum , quod imprimis vitae animali inser-
vit , etiam tiim , cum vitae organicae functionibus dicatum
€St , animalem , ut ita dicam , numquam deponat cha-
racterem.

Tria sunt systemata organorum, quac ad vitam
animalem pertinent ; ipsum scilicet systema nerveum ,
atque illud organorum et sensus et motus. Haec
omnia sua sibi habent ossa.

Ad vitam organicam etiam tres pertinent appa*
ratus , circulationis nimirum , assimilationis et se-
cretionis systemata. Ad systema secretionis refe-
jrenda est respiratio; utraque enim et secretione
et respiratione materics organica in elementa sua
decomponitur et evaporatur, vel etiam foi-ma so-
lidiori eliminatur, qua ratione ipse ille vitae quasi
motus aeterni circulus in corpore organico absol*
vitur C '/• Systema circulationis priva ossa non ha-
bere videtur ; caetera vero systemata ossa sua habent.

Functiones , quas enumeravimus , ad vitam individui
pertinent omnes. Aliae sunt, quarum ope species
ipsa veluti reproducitur , quaeque ad vitam , quam
speciei vocant, rcferuntur. Alia generationis officia
ab individuo masculino peraguntur, a feminino alia.
Ex quibus conjunctis embryonis genesis proficisci-
lur, cujus evolutione generationis opus absolvitur.

(O Carus Zoatomie §. 17. 5. ii.

PROLEGOMENA. 9

Gcnerationis functio in nonnullis aniinalibus ossa sua
habct; pelvis enim in nonnuliis animalibus totam
offidnam includit; huc etiam pertinent ossa marsu-
piah*a in mammalibus nonnullis.

Talis sceleti divisio eam afferre videtur utilitatem,
quod ex ossibus ad quoddam functionum systema
pcrtinentibus de ipsa functione possimus judicare,
an magis minusve evoluta sit. Si enim ossa func-
tionis cujusvis parva sunt , systema organicum etiam ,
quocum conjuncta sunt , parvum fere semper reperi-
tur. E cranio jam dudum ad cerebrum conckisere,
et eo majus essc encephahim , quo amplior esset ejus
theca, arbitrati sunt. Hoc fundamento nititur Cam-
peri hnea facialis, et Gallii theoria de Cranio-
scopia. In ahas autem partes nondum ca ratione
inquisivere physiologi, quod tanto magis mirandum
est, quia cercbri funcdo obscurior cst, et par-
tium illud constituentium prorsus fere ignoramus usum.
Neglectis igitur, quac non nibil faciliora videntur,
in ea tantum inquisivere viri docti, quae omnium
sunt longe difTicillima.

Caeterum non dubito, quin in ipsa ossium forma
adsint charactercs, ex quibus colligcre possemus
ad quodnam functionum genus pertincant. Ut uno
cxemplo utar , ossa plana motui fcrc non inserviunt ,
sed plcraque motus ossa e gencre longorum sunt.

Ossa corporis humani, si eum scquamur, quem
proposuimus , ordinem , hac fere rationc erunt dispo-
nenda :

£ L

lo P R L E G M E N A.

I. Ossa vitae animaUs*

h, Syste?natis mrvei partes essentiales tegentia^

1, Thccam pro medulla spinali formantia,

Vertebrae coUi, dorsi, lumborum; os
sacrum. Haec omnia spinam efficiunt^
quae posteriora versus in caudam (os
coccygis ) producitur , partem , cujus
in homine tantum rudimentum adest;
Antrorsum spina evolvitur, et abit in

2, Ossa encephalum obducentia»

Os occipitis, sphenoideum, ossa tempo*
rum 5 parietalia , os frontis,
B. Organa sensus includentia^

1. Ossa organi gustus,

Ossa hngualia, vulgo os hyoides.

2. Os'a organl olfactus,

Os cthmoideum , ossa nasi , ossa turbr-
nata, vomer,

3. Ossa organi visus*

Orbitam faciunt phira ossa, partim jam
( ennmerata , partes orbitales ossis fron-

tis, os sphenoideum. Huc etiam per-
tinent ossa lacrymaUa, jugaha prae-
sertim, denique facies orbitalis corpo-~
ris maxillae superioris.

4. Ossa organi auditus,

Pars pctrosa ossium temporum , quaeque
intus sunt, ossicula auditus.
C. Ossa niotui inservicntia,

I. Spina dorsi huc pertinet , uti etiam ad
divisioncm A. ( Tale quid , quod ossa

non-

P R O L E G O M E N A. n

noniiulla pluribus functionibus simul
sint dicata , etiam in aliis sceleti parti-
bus observabimus, neque mirum est,
cum natura plerumque in una parte
plures simul conjunxit functiones, et
omnia in corpore organico arcte sibi
nexa siint. Haec naturae lex systema-
ticis quidem taedium creat, observato-
rein vero in summam Supremi Opifi-
cis , legem parcimoniae in organicis
Gorporibus serapcr sccuti , rapit admira-
tionem ).
2. Ossa artmim, Huc ctiam referas in ex-
trcmitatibus supcrioribus scapulam et
claviculam , in inferioribus ossa inno-
minata.

II. Ossa yitae organicae»

(t Kcprodiictio individtu^ s. ntitritio latiori sensu).
h. Ossa nutritionis strictiori scnstu

1. Masticatlouis,

Os intermaxillare ; maxilla infcrior ct su-
perior. — Dentes.

2. Degliaitionis,

Os hyoidcs , ossa palatina.
B. Ossa rtspirntionis officijiac dicata,
Costae , ossa sterni.
• In pcctoris cavo apparatus cardJagineus
cst , laryngcm ct bronchias formans.
In philosophica ossiura descriptione
mn dcbcnt omitti hac cariilagiiics ,
B 2 quia

12 PROLEGOMENA.

qiiia iii aliis animalibus (in piscibus)

vera ossa sunt.
(^W Reproductio speciei sive generatio^.
C Ossa generatioms ojficinam includentia,

Ossa pelvis : os sacrum , ossa coccygis ^

ossa coxarum (Cf. quae supra mo-

nuimus I. C )*

S 3. De eo ^ quod sceletum stricte dictum facit^

sivc de typo generali sceleti in omnibus

vcrtebratis animalibus»

Animalia vertebrata duplici systemate nervoso in-
structa sunt, quam ob causam Diploiieura a
R u d o 1 p h i o dicuntur. Nervus sympathicus mag-
nus adest, vitae organicae dicatus; adest etiam me-
dulla spinaHs cum cerebro , quae ad vitam animalem
pertinent. Medulla spinalis in spina vertebrarum con-
tinetur. Ossa ab hoc spina, ut A r i s 1 1 e 1 e s jam
docuit, dependent omnia , et in omnibus animahbus ,
quae vera ossa habent, horum initium ab spina
est ( y^ ). Medulla laudata antrorsum in cerebrum
efflorescit , spina vertebralis in cranium transit at-
que mutatur. Hae sunt sceleti partes essentiales ,
quarum reliqua ossa non sunt nisi appendices.

Vertebram revera esse totius systematis ossei fun-
damentum atque cxemplar varii auctores docuere^
Cum duplex usus spinae sit, alter ut medullam spi-
nalem defendat, alter ut motui inserviat, ut huic

sco*

C*) Aristo telcs dt nnimal, Ilistor, L, III. c, 7,

PROLEGOMENA,

13

SGopo satis faceret ex uno osse^non poterat componi ,
sed ex annulis debebat formari miiltis, qui et ca^
vitatibus suis unum canalem continuum efficerent, et
corporibus suis mobilibus secum invicem junctis mo-
bilem etiam constituerent columnam. Hac ratione
vertebrae oriuntur , quae processus habent , alios ar«
ticulationi inservientes , musculorum insertioni alios.
Non necesse erit ut demonstrem , vertebras totius
columnae quamdam prae se ferre similitudinem , a pri-
ma colli vertebra inde ad infimam candae usque,
ne videar in re haud dubia argumentis uti non ne-
cessariis. Ea, in quibus vcrtebrae variarum regio-
num differunt, pendent a motu diverso totius co-
lumnae et singularum cjus partium. Sic e. g, in
homine vertebrae ossis sacri, cum moveri non de^
bebant, in unicum quoddam conflucre corpus atque
coiilucre. Sunt etiam animalia , pctromyzon e. g,
quorum columna cx unico canali , vaginam pro me-?
dulla spinali formante, componitur, vertebras nullas
habente; scd in his tamquam vcrtcbrarum rudimenta
annuli adsunt, et cum, si ossea essct hujus thecae
fabrica , inde orirctur cjus immobilitas , cartilaginea
hanc ob causam cst , clastica , et flexilis. Similia igi*
tur animalia invcrtebrata essent diccnda, nisi hoc es-
$et proprium tum omnibus vertcbratis, tum etiam
hisce animalibus , quod medullam spinalem habeant
vagina inclusam, quae systcmati organorum motus
pro axi est, ac veluti centro (/). Unicum discri-
men in eo cst, quod, cum imperfcctiora sint haec

ani-

C/) Cuvier Mimoires dti Mus» d*Hisi, Natur, I. Paris
1815. 4to. p. 131,

B3

^4 PROLEGOMENA.

animalia, ossa nQndum cartilagineam deposuerimt na-»
turam.

Majus discrimen adesse videtur cranium inter et
vertebram quamcunque, licet Dumerius cra-^
nium tamquam evolutam vcrtebram consideraverit ,
et O k e n u s tres adesse in cranio vertebras demon-
strare conatus sit ( ;;? ). M e c k e 1 i u s vero singula
ossa cranii tamquam vertebras consideranda esse non
diibitavit docere. Id certe negari non potest os oc-
cipitis magnam cum vertebra, praesertim in imper-
fectioribus animalibus, habere analogiam. Foramen
occipitale cum foramine meduUari vertcbrarmn com-
parari potest; pars basilaris cum vertebrarum cor-
pore, pars occipitalis cum parte annulari, spina oc-
cipitalis cum processu spinoso. De hoc osse, qui
de vertebris cranii loquuntur , D u m c r i 1 i u s , O k e-
u u s , M e c k e 1 i u s , S p i x i u s, C a r u s , alii in-
ter sese conveniunt omnes ; de reliquis capitis ver-
lebris D u m e r i 1 i u s non loquitur , caeteri alii
aliam defendunt sententiam. Nolo hac in re diutius
vcrsari, verum unum hoc addere liceat Dumeri-
lium recte monuisse, quod in osseis piscibus non
maior sit cranium inter et spinam mobilitas , quam
inter singulas cohm-inae vertebras, imo hac illam
esse arbitror minorem , cum a capite versus caudam
mobilior semper fiat piscium spina. Quibus rcputa-
tis , id certe pi-obabilc fit adesse analogiam cranii in-
ter et vertebras, ati etiam est inter partes conten-

tasi

(«O I^""^eril in RciTs ^rchiv fiir die Pfiysiologie
IX. 1809. p» 4^7. sg/j. Okcn Ueber die Bcdeutung d.\r
Scladelknocfu;!.

PROLEGOMENA. ij

tas: cerebrum, nimirum et medullam spinalep. SecJ
simul non minorem inter utramque partem, craniuin
et vertebram quamdam intercedere difFerentiam pu«
pLvevim , quam quae inter cerebrum illamque , quam
diximus , medullam observatur; et inde forsan pe-
^enda rgtio est , cur maxima analogi^ cuni ver-
tebra in osse occipitis observetur, quippe quod ce-
febellum contineat, minus quam cerebrum a spinali
inedulla et loco et dignitate lemotum.

Post thecam mcdullac ct cerebri considcranda ve-
piunt ea ossa, quae tamquam appcndices hisce ad-
haerent. Ejusmodi sunt ossa facici , quae cmn cr^-
nio caput osseum componunt. Ilacc qiiidem , quae
hup usquQ consideravimus , oss^i in omnibus verter
bratis occurrunt, spina scilicet vertcbralis, in qua
mediilla spinahs rcconditur, ossa cranii ccrebrum te-
gentia, quacque his junguntur, ad obtegendas senr
suum officinas , facici ossa.

Hic igitur huic § fincm. inponeremus, nisi pauds
etiam esset monstrandum , quo modo ahac appcndi-
ces spinae, quam tamquam totius scs^lcti partem
cssentialem considcravimus , oriantur. Brevitcr igitur
dicendum est de ortu costarum pclvis , cxtremitatum.

Quod ad costas attinct, variac adn;odum partcs
lioc nomine insigniuntur. Omnes enim annuli ossci,
et qui thoracis, ct qui abdominis cavum includunt
ita vocantur, cc a nonnullis auctoribus , Duvcrncyo
sciiicet et Caro, arcus ctiam branchias piscium susr
tincntes costac dicuntur. De his , an sint rcvera cos-
tae nec ne , postea videbimus. Illud nunc scopo no«
stro sufficit animadvcrtcre , qnod anatome comparata
doceat costas, quae cum spina dorsali coliaerent, tam-

quan-j

l5 PROLEGOMENA.

quam evolutos vertebrarum processus transversos
esse considerandas. In crocodilo jam colli vertebrae
ossa transversa gerunt , quae versiis pcctus sensim
majores fiunt, et pro costarum rudimentis habenda
sunt. E myologia hanc rem illustrare conatus est
D u ni e r i 1 i u s 5 qui etiam ossa innominata eadem
ratione tamquam expansiones transversas spinae con-
siderat, ilkid esse perspicuum animadvertens omnibus
in animalibus, quorum ossa coxarum cum osse sa-
cro coalita sunt, et musculis extrerHitatum infcrio-
rum insertionem praebent, uti etiam costis musculi
humeri et brachii inseruntur ( /2 ).

Sunt etiam costae, quae cum spina non conjunc-
tae sterno tantum adhaerent. Sternum vocant ap«
paratum quemdam ex pluribus ossibus compositum ,
et a latere ventris positum uti spina versus dorsum.
Stemum in nonnuUis vertebratis non reperitur; ubi
adest, componitur e serie ossium, quae plerumque
vertebris similia sunt (d?). Phocae sternum ex no-

vem

(«)Dumeril X. /. p. 481—483. Quod ad colli verte-
bras in Crocodilo vulgari vidi in sceleto pulcro, quod in
Museo Leydensi adest, duas superiores instructas esse ossibus
elongatis , lateraliter positis , quae cura costis magnopere con-
veniunt. Quinque dein sequuntur vertebrae ( 7 enim colli ver-
tebras lioc genus habet), quibus annectuntur ossa breviora ab
utroque singularum vertebrarum laterc , quae duplici apophyse
oriuntur, post brevem decursum in unum corpus confluente,
In struthione in ultiniis colli vertebris etiam costarum adsunt
quaedam rudimenta , quae etiam in Casuario Novac Ilollandiac
obscrvantur. Vide Specimen Zoologicum sist, Observ, de Ca*
suar, Nov, Holl, Auctore P. J. J. de Freraery, 8vo,
Traj, ad Rh, 1819. Fig, I. e.

(0) Vide 01cen's Lebrhuch der Naturphilosophie III.
8vo. S, 64, 65 §. £059 iJ^'^^ 1811) Cf. Gocthe Ztir Na-

tur-

PROLEGOMENA. i^

vem ejusmodi vertebrarum corporibus compositum
^sse cuivis inspicienti apparet. Nonne igitur costa-
rum partes , quae sternales dicuntur , possent conside-
rari tamquam processus transversi harum vertebra-
rum ? Nonne perfecta costa , quae et sterno et spi-
nae adhaeret ex duplici parte spinali et stemalL com-
ponitur? In avium quotquot vidi sceletis , partes
costarum sternales veri nominis ossa esse observavi,

Quod tandem ad extremitates attinet, appendices
trunci sunt, quae vitae animaii dicatac motui inser-
viunt. Forma horum ossium valde diflert ab ea
Qssium cranii et trunci. In omni extrcmitate ossium
a trunco ad cxtrcmam partcm usquc semper auge-
tur numcrus et diminuitur magnitudo (/> ). Appa-
ret hoc si ab osse humeri vel femoris ad phalan-
ges digitorum desccndas. Ex hac dispositionc sc-
quitur majorem esse et validiorcm motum in initio
extremitatum , minorem vcro at mogis varium vei>
sus earum finem.

Sic generalem dcdimus conspcctum ossium , quac
sceletum in plcrisque vcrtcbratis componunt. In
pmni sceleto adcst caput et spina vertebrarum. Ac-
cedunt in nonnullis animalibus yariae appendices, vel
motui dicatac vcl rcspirationi , scd ad typum quan^
maxime universalem non pertinent. Evolvuntur in
cadem ratione , qua diminuitur columnae vcrtebralis;
Ipngitudo, Procera animalia breyiorem ferc truncun^

ha-!.

iui-wissenschaft ulerhaupt , hesonders zur MQrpholpgl^ isten^
Bandes, ites Heft 1820, 8vo. S, 161.

Cp)Bicliat ^natomie GSn^ralCy nouvelL Edit. 1812«
jf. III. p. 6'y ejusdem Anatomie dcscriptive. Paris iJSou^
8vo. r. I. p, a6i,

c

i8 PROLEGOMENA,

habent; quibus extremitates breviores sunt, longio-
rem; quibus nuUae, uti serpentibus, longissimum,
Haec omnia et alia bene multa ex comparatione va-
riorum sceletorum apparent; in singulis enim anima^
libus typus modorum formarumque diversitatibus
est obnoxius , quae quales in piscibus sint , nunc
nobis erit declarandum , et pluribus exemplis osten-
dendum.

Habes B. L! quae praemittenda nobis videbantur.
In quibus 5 si quis nos diutius quam par est versa-
tos fuisse arbitretur, comparanda erit disputatio
cum ipsa rerum ubertate et varietate; sic brevior
etiam videbitur.

DE

DE SCELETO PISCIUM.

Jr isccs imperfectissima simt illorum ammalium
quae vertcbras habent, si quidem imperfectissima vo-
camus ca animalia , quae ab homine longissimo re-
mota sunt intervallo. Unus tantum cordis est ven-
triculus , qui acceptum a toto corpore sanguinem
versus branchias pcllit , quo nomine orirana insi"--
niuntur , quae rcspirationi in aqua dicata sunt. Om-
nis sanguis transit per branchias uti avium mamma-
liumque sanguis omnis per pulmones ; in piscibus
tamen sanguis uti in reptilibus frigidus est, quod
ex parca oxygenii copia, quae acris aquae inmixti
pars est, explicandum. Cerebrum parvum est, et ex
pluribus veluti globulis compositum. Scimus m
ccrebro sensationis atque intellcctus scdem esse po-
sitam ac domum; medullam vero spinalem motui
musculorum functionibusque organicis esse dicatam.
Cum igitur pisces stupidi sint, magna vero movendi
vi gaudeant, facilc perspicimus in iis tum cerebri

C 2 par-

ao a I S S E R T A T I O

parvi, him crassae spinalis medullae rationem (^)o

Qiiae enim organica dicitur vita in piscibus domina-

tur, et inter functiones vitae animalis, ceteris fere

torpcntibus , viget , magna musculorum vi , movendi

lacultas. Odoratus acerrimus esse videtur, uti ani-

malibus rapacibus proprium cst, et amplam occupat

oflicinam , quod cum odores melius per aerem , quam

per aquam transeunt, aliter esse vix poterat. Se-

qiiitur visus; magni sunt piscium oculi , quod noc-

turnis commune est animalibus. Fabrica oculorum

ea est, quae in animalibus aquatilibus esse debe-

bat. Majori nimirum opus erat radiorum luminis

rcfractione , e densiore , quam aer est , medio oculos

ingredientium ; inde, cuni parva liumoris vitrei sit

copia, magnam cerninuis lentem cristallinam, duram

atque fere spliacricam. Quod ad auditum attinet,ali^

ter hujus scnsus organum fabricatum est in carti-

lagineis, aliter in osseis, Sed in omnibus ad di-

stinctam et claram sonitus perceptionem , parum ap-

tum videtur. Tactus non exquisitus est; dominatur

in labiis, quaeque his non raro adhaerent lilamen-

tis; in iis porro cornoris pardbus, quae nudiores

sunt^ uti abdomen. Elongati pisces, quales Gym«»

noti, plicis corporis res circumvolvunt , et forsjHi

in his per omnem totius corporis superficiem tac-

tus diffusus erit, cum parvis tegantur squavnis at^

que admodum tenuibus. Gustus fere nuUus erit,

cum h'ngua dura sit , et nonnumquam dentibus etiam

obducatur,

' ' '"• Qiiod

(^) Lamarck Philosophie Zoologique, Pa:is 1809. 8vo.
a. p, 198, 199,

DE SCELETO PISCIUM. i^i

Quod vero organa vitae organicae sinc evoluta^
patet ex magnis organis generationi dicatis,. cx in-
genti hepate caet. Forma intestinorum cum totius
.corporis figura convenit, In corpore, qiiale squa*
iorum est, pro multis muliiplicibusque intestinorum
gyris spatium non aderat, et recta fcre tendit trac-
tus intestinalis a pyloro versus anum. Cui quideni
intestinorum brevitati talem adjimxit natura apparatum ,
quo augeretur superficies intestinorum pro vasculis
chylum haurientibus , et idem igitur eflicerctur , quod
ih aliis longiori intestinorum tractu. Magnam sci-
licet membrana intcrna plicam format, quam scalam
adinstar , spirali vortice , a pyloro ad anum cernimus
decurrentem , similc quid etiam in rajis aliisquc ob-
servantes. In plcrisquc piscibus brevis est intcsti-
norum tractus , cujus non nisi dilatatio csse vide-
tur ventriculus. Ferc omncs pisces pracda vcscun-
tur animali.

Sed ne videar, cum de sccleto piscium loqui de-
beam , ab argumento abcrrarc , aliqua dclinitionc gcne-
ralem conspectum dare conabor totius piscium h*
bricae.

Pisccs igitur sunt : animalia verttbrata aerem
aquae inmixtim branchiis per totam viiam per*
sistentibus semper respirantia ; sanguine rubro fri-
gido ^ cordisque ventriculo miico branchiali tantu?n^
modo inflructa^ squamis tecta^ pinnarum branchia-
rmnque ope natantia,

Quod in aliis organis piscium cerninus, id etiani
et praecipue in ossibus observamus , simplicem sci-
Iket fabricam , et cum foetu mammalium analogiani.
Qua in rc duplici nunc simus generaliori animad-

C 3 ver-

k^ DISSERTATIO

versione contenti; in singulorum enim ossium pcr-
tractatione uberius illud demonstratum videbimus.

Primum , quod volo , illud est , quod piscium ossa
inteme haud cava, sed cellulis et loculis repleta
sint. Quod in foetu humano etiam observatur, ut
autopsia docet, et in commentario Scarpae lucu-
Jentissime monitum est (r).

Alterum , quod monendum esse arbitrabar , hoc est :
ttti in ossibus foetus plura cernuntur ossificationis
puncta, quae dein coalescunt et in unicum os con-
fluunt , sic etiam in piscibus ossa , quae in aliis ani-
malibus cum adoleverunt indivisa sunt, in complu-
res partes cemuntur disjuncta. Exemplo sit maxilla
inferior ; alia postea ejusmodi observabimus innumera.
Inest igitur in cognitione ossium embryonis non par-
vum ad illustrandam piscium osteologiam adminiculum.

Nunc 5 jam nihil amphus praemisso , tempus est ut
rem ipsam adgrediar. Illud tamen adhuc postulari
posse a nobis videtur , ut dicamus quodnam systcma
ichtyologicum simus secuti. Hacc qindcm systcmata
multa sunt, aliud alio melius , perfectum , ut nobis
saltem videtur , nullum. Ubi tamcn systematc opus
fuerat , recenti C u v i e r i i systemate usi sumus , quod
exposuit in eo libro , quem Regijum animah in-
scripsit. Non quidem omnibus , quae dedit condcn-
di systematis JII. Linnaeus, pracccptis illud sys-
tema convcnit , et rccte ipse C u v i e r i u s ait
5, cette distribtition pcche en quelque cas cotitrc
5, la prdcision^'* sed tamen multis nominibus lau-
dandum est, cum jure idcm addidcrit: „ mais elle

(y) Scarpa L, l, t>, 45.

m SCELETO PISCItJM. t^

), a Vavantag& de ne point conpcr les familles
^ naturelles''' (s^*

Caeterum' vix opiis est, iit moneam difRcilem esse
quaestionem an cartilaginei pisces, an vero ossei
sint perfectiores. Cartilaginei etiam pisces tantopere
inter sese difFerunt, iit quare a zoologis uno no-
mine dicti, et in una eademque subdivisione collocati
sint, mirari satis non possim. Sunt enim ossei
minus perfecti quam squali , magis vero quam petro*
myzontum genus et tota cyclostomarum familia, For-
san non erravit Geoffroy St. Hilaire vir in-
geniosus, cum aliquo loco affirmaverit, parallelam
esse seriem utramque; cartilagineos vero ad typum
ampliibiorum , ad avlum osseos esse formatos. Quid'
quid sit, illud affirmare non dubitamus: CyclostO"
mas essc impcrfccdssimos omnium piscium , licet in
plerisquc systcmatibus supremum in classe piscium
occupcnt locum , et ante rajas squalosque ponantur.

(s") Le Rlgne animal distrihui eTaprts son organisatioM
Bvo. Paris 1817, 7» II. p. 110,

CA<

DISSERTATIO

C A P U T I.

DE OSSIBUS SYSTEMA NERVEUM TEGENTIBUS.

§ i, De spina vertebrarum s, theca
medtillae spinalis (/}.

V,

ertebrae piscium corporibus suis inter sese ar-
tlculatae sunt, quae corpora varia in variis form"d
sunt. Commode dividi possunt in vertebras dorsi
vei abdominis et in caudales; qui enim de cervl-
calibus in piscibus loquuntur vertebris, id videant,-
qiiod in omnibus animalibus coUum ea- pars spinae

(fi-

(t*) CF. Cirvier Le^sns (PAnatomie comparie T, I. p,
tjj ^ 178. (1805. Bvo.); Ros'enthal in Reii*s Archiy,
X. (1810). S, 353. sqq, Scliultze in Meclcel*s Archiv,
L, /. .S', 342. sqq, Carus Zootomie S, 99, 100. Hic Tah,
VIII. Fig, X. varias vertebras delineavit, quas transtuli iii
njeatn Tabulam Fig, IV. Sunt Cyprini alburni sceleto.
A\ Veriebra dorsalis ( a latere conspecta ) cuih annexa costa
B. Venebra caudalis a parte posteriori visa , in qua • Canalis
esl pio spinali medulia , ♦ ♦ pro aSrta. Dc reliquis adeundh
est Tabulae explicaiiba

DE SCELETO. PISCIUM. 25

dicatur, quae inter caput et tlioracem locum tenet
intermedium. Cum vero piscium tliorax sub cranio
fere positus sit , et extremitates anteriores ubi
adsunt post thoracem non ante eum reperiantur,
uti postea videbimus , cuique apparet collum in pis-
cibus deesse. Neque de vertebris lumbaribus, quas
anales (^Afterwirbel^ vocavit Rosenthal, si ac-
curate in rem inquiramus sermo esse poterir.

Caudales igitur illas piscium vertebras dicimus,
quae inferne canalem formant , quo aorta inchiditur*
Simili ratione ac canalem superiorem pro spinah su-
periores, etiam inferiorem hunc apophyses spinosae
inferiores efficiunt. Superiores vero apophyses spi-
nosae vertebris communes sunt dorsalibus caudali-
busque.

Vertebris dorsalibus a latere annexae plerumquc
sunt transversae , quibus costac adhaerent , apophyses.
De his costis videbimus postea. Vertebrae capiti
proximae, quae costas non ferunt, eae sunt, quas
colli dkerunt Cuvierius aliique. Una cjusmodi
in plerisque tantum modo adest, 4 vero in Esoc&
lucio et Clupea harengo repcrimitur, imo 6 juxta
Schultzium Conger vulgaris Iwibet , qui nume-
rus istiusmodi vertebrarum, quantum ex Cuvierii
Schultziique concludere licet tabulis, omnium
est maximus. Hae vertebrae , cum costas non fe-
rant, majores et latiores apophyses transversas ha-
bent , cujus rei ratio ex iis, quae dein disputabimirs
luculenter ni fallor , apparebit.

Quod ad apophyses spinosas cum superiorcs tum
inferiorcs longissimae sunt, iis praescrdm in piscibus

D quo-

t6 D I S S E R T A T I O

qiiorum corpora latcraliter compressa sunt. Tn canali ^
qiiem formant apopliyses siiperiores , uti jam diximus ,
medulla spinalis continetur. Quod vero ad canalem
inferiorem, per quem transit aorta , similis canalis,
similibus etiam apophysibus formatus jam in aliis
animalibus observatur, Ut ex mammalibus quaedam
afferam cxempla ^u/es pamsci/s , Manis pentadactyla
Didelphis gigafitea , ut mihi videre licuit in ditissima
nostri musei sccletorum copia, ejusmodi in cauda
•liabent et apophyses spinosas inferiores, et, quem
hae efficiunt, canalem. Ex Cctaceis citare possum
in quibus vidi , Delphiniim Phocaenam , Delph*
msarnack atque halicoren ( Diigong L a c ^ p ).
Vides quantopere etiam hac in partc analogiam cum
piscibus commonstrent ceiacea, Ex lacertarum fa*
mih*a vidi ejusmodi processus, et in aliis, et etiam
in Crocodilo yulgari ^ in quo incipiunt demum in
secunda caudae vertebra, desinunt vero ad vigesi-
mam nonam, quae est, si ab ultima numerare inci-
pias, septima.

Quo propius vertebrae ad extremam caudam ac-
cedunt, eo magis ad corpora vertebrarum apophy-
ses transversae apprimuntur, et inferne fiunt latio-
res. Ultimae vertebrae apophyses prorsus postror-
sum vertuntur, et comprimuntur , atque ope aha-
rum, quae inter has positae sunt, laminarum dis-
cus osseus efficitur , ad sustinendam pinnam cauda-
lem aptissimus.

Caeterum piscium osseorum vertebrae plerumqne
apophyses habent, quae articulaticni inserviunt. In
Clupca harcngo cas dcscripsit R o s e n t h a 1 1 i u s ct

pro"

DE SCELETO PISCIUM. a;

processus spinosos accessorios , s* articulares , j, o^//-
quos vocavit. (Z. /. S. 355). Illi igitur ohliqui
proctssus (ut ex istis nominibus unum seligamus)
versus anteriorem spinae dorsalis partem magis evo-
litti sunt , foma difFerunt. In omnibus vero tum
osseis , tum cartilagineis piscibus vertebrae corpori-
bus ita inter scse cohaerent, ut cujuscumque ver-
tebrae corpus conicam obferat cavitatem, cui adpo-
sita €St similis in proxime sequenti vertebra exca-
vatio, qua ratione in tota columna efformantur ca«
vitates ex duplici cono compositae, quorum bases
sibi inviccm apponuntur. In hisce cavitatibus post
Tiiortem substantia condnetur cartilaginosa , ex fibris
concentricis composita; cx his quae centro pro-
piores simul molliores sunt. Viventi vero animali
in iis , quas diximus , cavitatibus albuminosum
quoddam fluidum contineri nos docuit H o m e ,
quod dcmum post mortcm piscis solidescit atque
durescit ( f/).

Dictis , quac in gcnere de piscium vcrtebris erant
dicenda, videamus de vertebris in nonnullis piscium
spcciebus. Qua in re, ne nimis longa fiat disputatio,
brcvius vcrsabimur. Non enim id nobis proposui-
mus , ut osteographiam piscium conscriberemus specia-
lem , sed co erimus contenti , si generalem tantum
modo sceleti dcderimus adumbrationcm. Simul etiam
memores sumus sententiae celeberrimi V i c q d'A z y r ,
cum diceret , „ Unc description minutieuse de chaque
poisson n^annoficeroit qii^ime curiositd yaine^ et ja*
mais cet csprit philosophique qui doit £trc rame dc

tOU"
C^O Lectures ctc. p, 86.

S8 D I S S E R T A T I

toute histoire , et sur - tout dc celle dc la Na^
ture''(x).

Ordiamur a Paromyzonte ^ in quo genere, Uti
jam antea monuimus, in unum conjuncta, sive
potius nondum sejuncia sunt (^ ) vertebrarum cor»
pora. Tubus est cartilagineo - fibrosus , intus liqui-
dum continens, qiia structura sine ulla interveniente
atticulatione undulosae corporis motiones perficiun*
tur. Quo modo istiusmodi tubum ad typiun geue*
ralem columnae vertebralis possimus reducere , lu-
culenter ostendit C u v i e r i u s ( Z. /. )• Si enim po-
naraus, inquit, ita protrahi conicas vertebrarum ca-
vitates, ut sesc invicem non tantum basi, veruny
etiam summitatibus tangant , tubum ejusmodi habebi-
mus. Quod eo verosimilius fit, si cogitemus tubum
huncce non iibivis ejusdem esse amplitudinis ; sed
intemis dilatationibus monstrare veluti sejunctarum
vertebrarum vestigia. Quae vestigia etiam apparent
externe. Supra tubum enim, quenl descripsimus ,

ja-

(,t) Mimoires prisentds a V Acad, Royale des Sc, Ann*
1773. 4W Pc.ris 1776. p, 19.

(y) Sic J. Spix in Geschichte und Beurtheilung aller
Systeme in der Zoologie. Nurnherg 181 1. 8vo. S, 415. Cae-
terum de vertebrarum columna in hoc genere vide H m e
X. /. p, 88. Cuvier Mim,du Mus, I, p, 129, 130, Carus
Ueher einige EigcnthUmlichkelten im Bau der Lamprete
(^Petromyzon Marinus ") in Meckel*s Archiv II. i8i5,
S» 600. Sqq. idem iu Zootom, S, 100. de Petromyzonts
fluviatiliy Schultze L. /. 345, 346. — j, Dans la sut-
divisicn des Lamproies , dont M. Dumdril a fait avec
ralson un genre sous le nom d*ammoctte ^ les parties du'
squelette restent toutes et toujours a Vitat memhianeuXc**
C uvicr X. /• p. 130,

DE SCELETO PISCIUM. 29

jacet spinalis medulla, non quidem tecta, uti aliis
in piscibus apophysibus spinosis, tecta tamen aliqiia
ratione ; ab utroque enim tubi latere adfcendunt striae
cartilagineae , quae albae sunt et opacitate sua a tubo
pellucido distinguuntur. Hae striae utriusque lateris
non coeunt, sed tantum modo membranae meduUam
spinalem superne tegentis interventu, conjunguntur.
Versus caudam arcus illi sive striae magis ad se in-
vicem extremitatibus suis accedunt. Carus hanc
structuram cmn spina bifida recte comparasse mihi
videtur ( 2 ). Ego non nisi siccatum Fetromyzontis
marini sccletum potui cxaminare, in quo etsi vide-
rmi indicia interstitiorum , quibus singulae vertebrae
distinguuntur , numerus tamen horum intcrstitiorum
qualis esset, nullo planc pacto potui observare.

Squalortm spina ex vcris vcrtcbris componitur,
quae corporibus suis secum inviccm conjuiiguntur.
In conicis cavitatibus Squali moximi liquidum
tanta copia continctur , ct tanta est mcmbranarum con-
tinentium contractilitas , ut, narrantc llomio, cum
apcriretur cavum ad altitudincm quatuor pcdum pro.-
^ilucrit ( <« ). C u v i c r i u s m suis de anatomia com«

pa-

(2;) Omni certe attentione dignum est quod Mccivclius
anhotavit , spinam bifidam saepe cura coalitis vcrtebiis obscrvari
conjunctam , Handbuch der Patholog, Anatomie 8vo I. «S". 382,
Iii Petromyzome enim et spina bifida et vertebrarum coa-
Htus observatur. Ni fallor magnum pondus liaec observatio ad»
tlic theoriae , de connatis monstrositaiibus cum animalium struc-
tura comparandis.

(«) ,f Jssoon as Mr. QW^X. cut inio the intervertebnrl
substance wilh a view to separate the virtebrae ^ a Uqutd

D % fUS"

3^

DISSERTATIO

parata praelectionibus Squalo , nescio cui , 207 tri-
buit vertebras; Treviranus vero in Squalo car"
charia ii8 tantnm distincte observare potuit, in
qua^ specie 132 adesse scribit S c h u 1 1 z i u s. Ego
vero in Sq, acanthia juniori 107 vertebras accu-
rate vidi. Numerus igitur vertebrarum in hoc ge-
nere differre videtur, sed forsan etiam in diversis
ejusdem speciei individuis varietati erit obnoxius,
quod praeter diversum, quem Treviranus et
Schultze in carcharia adesse vokmt numerum,
etiam ex eo sequi videtur , quod Schultzius
Squalum squatinam (^Jngc gallice) I24 habere
vertebras moneat, in qua quidem specie ego 117
-^antum observavi. Quod enim Treviranus parum
verisimile esse existimat, aetate numerum vertebra-
rum augeri, id tamen Schultze, qui scribit ob-
servationibus sibi comprobatum esse, quod in fri^
gidi sanguinis animalibus numerus vertebrarum cau-
dalium per totam vitam regulariter augeatur (^),

si

rushed otit wiih so mtich yelocity , that it rose to thc height

cf four feet,''* Home Ltctures L. p, 84. Vide hanc cavi-

tatera elegantcr depictam ib. Parte II, Tah, VI. Caeterum

ubi Treviranum (G. R. ) l^ic cito, volo ejiis descrip-

tionem sceleti Rajae atqiie Squali in JrcJiiy fiir Zodlogie

tind Zobtomie i herausgegehen von C. R. W. Wiedemann

8vo IV. Bd» 2tes Stiick (^Braunschweig 1805.) S, 54. Sqq.

(&) Z. /. 5. 343. Numerus vercebrarum notatus reperitur

p. 370. sqq. Vicq d'Azyr jam scripsit : „ Le nombre det

vertthres C ^^«^ l^s eartilagineux ) n^est pas constant , et jc

puis assurer aprhs Vavoir compti dans plusieurs cartila"

gineux de la mSme espcce, que je ne Vai pas trouvS le

mCme dans tous, On ne doit point au rcste rcgardor ecs

va»

DE SCELETO PISCIUM, 31

si hasce observationes , quod spero, publici juris
facturus est , nobis forte verisimillimum reddet.

In Squalo carcharia ita fere descripsit columnam
vertebrarum Treviranus. Desunt in 42 prioribus
vertebris processus spinosi; ibi vero supra corpora
vertebrarum eminet linea votunda , canalem pro me-
dulla spinali contincns, ei similem, quem in osseis
processus spinosi efFiciunt. Haec linca versus caput
latior fit, angustior vero versus caudam. Hac ratione
angustior simul fit internus canalis uti etiam me-
duUa spinalis tenuior vcrsus caudam postulabat.
In tot dividitur transvcrsales sectioncs quot sunt,
quarum corporibus est superimposita , vertebrae ;
verum a decima tertia vertcbra inde cuique verte-
brarum corpori duae ejusmodi sectioncs respondent.
A quadragcsima secunda vcrtcbra inde oriuntur pro-
cessus spinosi tum supcriorcs , tum inferiorcs. Illi
non ad extremam caudam usquc adsunt, veruni
ante finem caudae rursus disparent. Vertebris tan-
tum cartilaginis opc adliacrcnr , ct variae sunt mag-
nitudinis, quin ctiam intcrdum unus altcrve prorsus
abest. Infcriorcs proccssus supcrioribus sunt fortio-
res, et ad caudam usquc cjusdcm fcrc magnitudinis ;
inferne ita cocunt, ut cristam eniciant, qiia in re
ab iis piscium osseorum, qui sunt acuti, diffcrunt»
Proccssus transvcrsi dccurrunt a prima vcrtebra us-
que ad eam , ubi incipiunt apophyscs spinosae infe-
riores ct vcnter dcsinit, i. e. usque ad quadrage-

si-

yariations comme fort surprenantes , puisqtie M. Dauben-
ton «'tf pas toujours reKcontri le mdtne nombrc dc yer»
Uhres lomhaires dans les chevau x, *' Mim,prisenlSs T% c, p, 28»

32 DISSERTATIO

simam seciindam. A vertebris recedimt, ct poste-
riora versus imprimis a vigesima octava usque ad
trigesimam loniiiores fiunt, ita ut costas mentian-
lur (^).

Cuvierius Rajae plus quam 85 tribuit vcrtebras,
in specie quadam hujus generis 107 numeravi , qua-
rimi 4 erant dorsales, qui numerus convenit cum
numero dorsalium apud C u v i e r i u m. Cum vero La
rajis cauda in tenue filum protrahatur , cumque iu
hoc fiio in majoribus etiam speciminibus nuclei ver-
tebrarnm sint minutissimi, non potui ad extremani
caudam usque vertebras numerare. T r e v i r a n u s in
Raja rubo 108 — iio vertebras distincte observare,
potuit (^). Cumex hisce,tum etiam ex Schultzii
annotationibus universum vertebrarum numerum in
hoc generc plus quam 100 t^^t putaverim. Rajac
rubi coluDinam vcrtcbrarum descripsit Trevira-
nus, ex qua descriptione vidennis vcrtebras a pri-
ma inde proccssus spinosos applanatos habere ,
quorum conjuncLionc efficitur crista; ad quadrage-
simam vertebram hos processus et, quam cfficiunt,
cristam desinerc; similem. ac in squalp hic quoquQ
adesse convexam lineam pro obtegunda mcdulla spi-
nali , quae linca hic basin pro spinosis apophysibus
format; apophyses illas quadrati ossiculi et massae

car=^

(c) Wiedemann'« Archtv^ L» /, s, 5<^» 57» 58.

(rf) Ih, S» 55, Kuhlius, qucm piaemature cx hac viu
migiasse patria nostra et scientiae lugent, de Raja batlde
scribit; „ Wir fanden 98 Wirhel ^ wovon 29 Bauchwhbel
S!nd i der grosfc zwischen den Fliigeln ist nicht mitgezdhlt.*f
Beitrdge zur Zoologie und vergleichende Anatomie, /^to FrAUf
furt a* M, 1^20, S, 135. dcr zweite Ahibiiluns»

DE SCELETO PISCIUM.

33

cartilagineae ope ciim hac linea cobaerere; processus
spinosos inferiores ad vigesimam sextam veitebram
incipere , cristam efficientes uti saperiores , quae ad
quadragesimam vertebram desinit ; ab ea vero vertcbra
inde corpora vertebrarum cum inferioribus supe-
rioribusque apophysibus spinosis caudam efficere
quadratam , versus finem acuminatam , et lateraliter
compressam ; in hac cauda v^^rtebrarum^ interstitia
obliterata esse, et non nisi transeuntis luminis ope
discernenda: adesse denique processus transversos a
prima vertebra usque ad vigesimam sextam ; parvos
hos esse, et a corporibus vertebrarum parum rece-
dentes , a quorum lateribus uti etiam in squalo rm«
mediate oriuntur, dum in perfectioribus animalibus
a parte latcrali arcuum vertebrarum proficiscantur,

Cbimacra arctica insignem vcrtebrarum numerum
habet. In duabus tertiis spinae partibus anteriorr-
bus adsunt 500 annuli s. vertebrarum corpora ; pars
tertia extrema uti in Petromyzonte formata esc, et
in filum dcsinit (^).

In Jcipensere stiirione corpora vertebarum non
uti in aliis piscibus sejuncta sunt, vcrum , ut Home
primus annotavit, tubimi longum formant, cartila-^
gineum , a capite ad ultimam caudam productum , et
nulla divisionis indicia commonstrantem. Quac enim
Schultzius tamquam divisiones corporum descri-
bit (/), processus transvcrsi sunt. Totus tubus
elasticus est , flexilis admodum , et intus gclatino-
sam substantiam continet, cum conis, quos dq-

scrip'

C«) Schultzc i. /, «S, 348. Vide edam ib. Fis,s*
(/) L, /. p. 349.

E

34 piSSERTATlO

scripsimus, caeterorum piscium comparandam, in
vivis animalibus juxta Homium fluidam. Quae
vero tamquam corpora vertebrarum consideravit
Schulzius, tubercula processuum transversorum ,
hic 42 esse ait, Cuvierius 28, Kuhlius 43.
Arcus vertebrarum et processus spinosi in Acipen-
sere sejunctae cartilagines sunt. Arcus tum e car-
tilagine continua et ad caudam usque producta con-
stant , tum ex osseis partibus lateralibus , quae ad
pinnam dorsalem usque procurrunt, et cum proces-
sibus spinosis magnis ac postrorsum spectantibus
amplum pro spinali medulla canalem cfFormant. Pro-
cessus obliqui triangulares cartilagines sunt, quae
posteriori cartilagineaeque parti arcuum vertebrarum
adhaerent (^).

Polyodon foUum C Squalum spatulam L, ) co-
lumnam vertebrarum habere similem ac petromyzonti
€st, Cuvierius auctor est {h^.

Transeamus ad pisces osseos, in quibus tamen
paucis defungemur. Orthagoriscus mola S c h n.
17 vertebras habet apophysibus transversis destitu-
tas, at eo longioribus processibus spinosis superne
atque infeme instructas ; quatuor priores vertebrae
his etiam carent; a quinta vero mcipiunt pro-
cessus spincsi superiores , a decima inde inferio-
res (/).

SaU

(^) Vide Kuhlii Beitrdge, S, 188-193. Cf, Home
Lectures I. p, 87, 88»

CA) Rtgne Animal II, />. 143.

O) Schultze L, L, S, 355, 356. vide etiam Fig» 5.
ib* Cacierum sceleta piscium nonnullorum e SclerQdcrmatum

DE SCELETO PISCIUM. ^

Salmo id cum squalo commune habet , quod ver-
tebrae apophysibus articularibus destitutae, corpo-
ribus tantum suis secum invicem cohaereant C^%
Si^ltirus primam colli vertebram parvam habet,
secundam fere sexies majorem, duplici in utroque
latere processu transverso praeditam. Simile quid
etiam in Cyprinis observatur. Verum hac de re
videbimus postea (^Cap, II. § ^. ).

En quorumdam osseorum piscium , quorum sceleta
examini subjeci, vertebrarum numerum. Poterunt for-
tasse hae annotationes aliquid ad amplificandas Cu-
vierii Schultziique tabulas conferre.

Malaco-pterygiu

Cyprinus Gohio 36, quarum 18 caudales.

— Carpio 34, quariim 15 ad caudam per-

tincbant. (Notetis Cuvie-
rium in hac specie 41 ob*
servassc, quarum 16 cau-
dalcs , S c h u 1 1 z i u m vero
36 , quarum 20 caudales
fuisse a*it \

Cadus morrhua 50, quarum 32 xaudales (52,

quarum 35, et 53 quarum

33 caudales, in duobus in-

dividuis vidit S c h u 1 1 z i u s ).

Ga-

ftmilia descripsit: Ostractonem trigonum ^ in quo vertebrae,
sub lora dura tectae, coalescunt, balistides p, 356— 362.
Huc pertinent Fig, 7, 8. ib,

(*) Schultze L. l. p» 363. Hoc in omnibus piscibus
ita esse credidit Cuvierius ylnai, Comp, I. p, 177, 178.

35 DISSERTATIQ

Gadus 7ncrliLcius ^^^ quarum 34 cadales.

I polachius 54 , — — 32 caudales.

— lota 585 " 37 caudales (Carus,

se reperisse scribit 57 , qua-
rum 39 caudales. V. Zob'
tam, S, 99).

Pleuroncctes hippoglossus 51 , quarum 35 caudales.

Acantho -pterygii»

Anarrhichas lupus 76, quarum 50 caudale$

(ita etiam Cuvie-
rius, atque Kuh"?
lius).

Labrussetarius (^Java^ 25, quarum 15 caudales.

Lophius pscatorius 31, quarum 17 caudales,

(29, quarum 21 cau-
dales vidit Schult-
z e ).
. Chaetodon hicornis 22, quarum 13 caudales.

Chactodon vagabundus 24, quarum 13 caudales.

Ex his sequitur, insignem esse in plerisque pis-
cibus caudalium vertebrarum numerum. Caeterum
vertebrarum numerus in osseis minor est, quam
in chondropterygiis ; elongatis tamen exceptis,
ex quibus Muraena e. g. phis quam 100 ver-
tebras habet. Numerus vertebrarum in speciebus
ejusdem gencris osscorum piscium non admodum dif-
ferre videtur. Exemplo sint genera Cyprinorum^
Gadorum et Chactodontumt

DE SCELETO PISCIUM. 37

S 2. De cramo stricie sic dicto^
siye de theca cerebri,

Cranii cavitas cerebrum iiicludit, et hoc quidcm
plerisque ih animalibus ita , ut nuUum vacuum inter
contentum cerebrum et continens cranium relictum
sit. Hoc vero aliter in piscibus est, quorum ce-
rebritm parvum cranii cavitatem minime adimplet;
vacuum vero, quod superest, oleoso quodam fluido
repletur. Cum hac de re loquitur Camperus,
in suis ad Monroi opus annotationibus , sese antea
semper ita credidisse ait, internam cranii superficiem
ab ipsius Cerebri actione fingere ac mechanica pres-
sidne, quia cerneret gyris in cerebro similes csse,
quas cranium obfert , impressioncs. Tandem alia
eum docuit piscium anatomc; naturam scilicet istas
cavitates formare , tamctsi ccrebrum parictes cranii
haud tangeret ("/). Et ccrte ejusmodi, quas nori-
nulli amant , mechanicae cxplicationcs , ut incertas
esse Bichati acumen nos docuit, sic ctiam omni
fundamento caferc anatomcs comparatac demonstrat
^uctoritas. Cerebrum certam quamdam formam ha-
beat, cui cranii figura cxacte respondcat; hoc cum
sensuum nos doceat tcstimonium minimc negamus ,
verum id negamus, quod inde scqui putant, cc-
rebri ipsius actionem tale sibi finxissc cranium, ct
sic etiam in reliquis. Omnia quidcm in corpore or-

(/) Fergleichung dss Baues und der Physiologle der
Pische mit dem Bau der Menschen und der iibrigen. Thiere
yon A.Monro, Uhersetzt durch J. G. Schneider, Leip'
zig 1727, 4K). S. 155, 157.

E 3

^ DISSERTATIO

ganico consentiunt, omnesqne partes harmonice, ut
ita dicam , conspirant , verum non niechanica est illa
harmonia, nec physicis legibus adstrictus ille con-
centus: sed inest in omnibus vivis corporibus
quaedam , ut ita dicam , praestabilitata barmonia ,
et mira in omnibus singulisque nisus formativi ef-
f€ctibus consensio atque conspiratio.

Ulteriori vero , ut ad cranium piscium redeamus ,
digna videtur examine Cari animadversio, ita scri-
bentis se in junioribus piscibus cerebrum vidisse-
exactius cranii cavitatem adimplens, in majoribus .
vero majorem habita ad cercbri magnitudinem vsLtlom
cranii sese observasse cavitatem ; illudque ex eo ex-
plicantis quod piscium corpora semper crescant, ia
quo tamen continuo incremento non augeretur cere-
bri, medullae spinalis et organorum sensuum vo--
lumen (^m'). Videndum igitur et sedulis observatio-
nibus etmultis, an etiam in annosionbus piscibus;
medulla spinalis in spina dorsali minus occupet spa-
tium; sed quidquid sit, id tamen certum est^ etiam
in junioribus piscibus cranii cavitatcm non impleri
ccrebro, quod ipse saepius vidi in percis fluviali-
bus etiam parvulis; igitur in hoc dissimili singu-
larum partium mcremento non sunt posita omnia,

(fw) Carus Gedanken ziir Beantwortung der Frage :
In 'wiefern Wachsthum , Reproduction und Ahnahme des ihie»
rischen Korpers hegriindet 'werde darch den Stand und die
Verhaltnisse seiner Organisation ^ inMeckelii Archiy.W»
S, 182. Vcrum pnrum liuic Cari opinioni favere videtur
quod , teste W c b e r , labyrintlius membranosus in piscibus
ad cxtrcmum vitae terminum increscat. Vidc hujiis praecla*»
rum opus: De aure animaliufn aquatilium , Lipsiae iZiOt p, 47,

DE SCELETO PISCIUM. ^9

licet non negemus verisimile esse, quod etiam hoc
aliquid conferat, quodque (ut ingeniose Carus
arbitratur) hac ratione, adaucto toto .corpore, tan-
dem sufFocetur ipsa vita , et necessaria naturae lege
mors piscis sequatur senilis. .

Jam ad singulorum ossium cranium in piscibus
formantium transeamus descriptionem , quani reni
perdifficiiem dicere non dubitamus (/2). Dolendum
enim, quod smiimus Cuvierius in suis praelcc-
tionibus hanc rem fere totam praetermiserit; quo
factum est, ut hac in parte eam lucem desidere-
mus, qua reliqua anatomes comparatae loca acutis-
simi viri collustravit sagacltas. Sed ut turpe pu-
tavimus rem ob id, quod ardua esset, non susci*
pere , sic turpias etiam nobis visum est , hanc ob
causam , relinquere susceptam. Faciam igitur nunc
quae potcro , postca , si aliquid otii nactus fuerim ,
ad ilkid argumentum redire cupiens.

In cartilagineis piscibus cranii ossa sutura distin-
guuntur nulla, ct in unam quamdam cartilagineani
conHuunt capsulam. Cranium petromyzontis valde
inperfectum cam, quam supra memoravimus, cranium
et vertebram inter similitudinem luculenter demon-
strat ( ). Cavitas cranii superne tantum arcu quo-

dam

(«) »» Nicht Stundenlang ^ ja nlcht Tagelang: TFochelang
kann man vor einem Fischkopfe stehen und gedanktnlos
anstaunen diese kalkigen Tropfsteingestalten ohne zu
wlssen , "ivas , wo , wie,** k e n Isis oder Encyclop» Zeir
tung, 4to, Jahrgang 1818. I. Bd. S. 512.

(0) V. supia p. 14. Cranii petromyzontis iconem dedit
Spixius in Cephalogeneseos Tab. V. Fig. XIV; — aliam
a latere delineatum exhibuit C a r u s in Zootomiae Tab, VIII.

Fig,

40 DISSERTATIO

dam vertebrali clauditur. (Carus Fig, laud. 12 j
13). Basi hujus processus adhaeret appendix glo-
bosa, auditus apparatum recludens (Spix. Fig.
laud. B,). A latere cranii magis anteriora versus
processus sunt, qui simili, qua ossa ischii et pu-
bis pelvi adhaerent, cum cranio conjuncti sunt ra-
tione, et simile foramen, ac magnnm in pelvi esc^
efficiunt (Spix Fig. laud. A. foramen, Ib" proces-
sus; Carus Fig. laud, 9, 30.) Ad latus ho-
rum processuum, quos occipitis anteriores vocat
Spixius, collocati sunt oculi (^). Anteriorem
cranii partem efhcit corpus quoddam cartilagineum ^
ciliis ornatum , olfactui dicatum , et cum osse etli-
moideo comparandum (Spix Fig. laud, C, Ca-
rus Fig, laud, 11.) AHae partes squamas men-
tientes , quae magis antrorsum in capite osseo pe-
tromyzontis reperiuntur, non ad cranium, verum
ad faciem pertinent.

Squalorum cranium et rajarum ex cartilagine etiani
componitur, quam in raja ad chemicum examen
vocavit Hatchett, et parva tantum phosphatis
€alcis copia a vera cardlagine difFerre reperit (^)^
Quod autem in apparatu illo cartilagineo suturae
singulorum ossium non adsint, id rursus eam,
de qua saepe diximus, et dicemus saepius, piscium
cum embryonis fabrica demonstrat analogiam; in
foetuemm^cum ossa adhuc cartilaginea sunt , cranium

eX

Fr^4 tV. A. — Cf. Spix p, 33. Carus Erklarung der
Kupfertafeln, S, XVIII , XIX.

(p) Tn ipsis Iiisce cavitatibus A. A? Ita videtur.

( 4 } PiiHosophic, Transact, for the year 1799. p. 326.

DE SCELETO PlSCIUM. 41

ex unica parte constat atque indivisa (;•). Forma-
tur in hisce piscibus cerebri receptaculum ex osse
basilari et occipitis, ad basin admodum largo atque
in rostrum procurrenti. Ad utrumque latus decurrit
os parietale sub laminae forma; ante haec ossa et
in osse frontis adest fonticulus , a simili fonta-
nella distinguendus anteriori, quae ante ossa nasi
reperitur (y}. Intus cranium duplici dividitut
excavatione, quarum anterior pituitaria ab ill.
Vicq d'Azyr dicitur , posterior eaque simiil
angustior vera cerebralis est, quae postrorsum in
canalem vertcbralem abit, ubi duae etiam conspiciun-
tur ad cerebellum obtegendum excavationes , versus
latera positae (^). Cranii extema et superior su*
perficies non tantum non convexa est atque rotun-
da , verum etiam excavata , marginibus ab utroque
latere eminentibus (v). In squalo foramen occi-
pitale posteriora versus reperitur, in raja quodam-
modo sursum spcctat; hujus foraminis margo infra
£um corpore primae vertebrac strictc cohaeret; su-

pe-

(r) Vitat carnlagineux prisente iine particularlti , qui
ie distingue de Viiat osseux ; c^ est que tous les os unis
par la suiie an moyen de cartilagss y tels que ceux dii
crdne j de la face^ de la colonnc vertibrale ^ du hassin^
he font qu*une seule et tnSme pitce,^* Bichat. /Inat,
Gen, T. c, p. 71.

(f)Spix L. 1. p. 33. Vide ctiam Tab. V. Fig, XII,
XIII. Cf. de hac fontanclla T re viranus in Wiedemannii
Archiy. i. L. S. 62.

( f ) Afim, prisent^s , T. c, p, 22.

(y) Hoc Treviranus recte animadvertit L. I, Verum
Hlud non unice his proprium esf. Vidi enim et in Lophlo
fiscatorio cranii superiorein superficiem velutf cxcavatam.

F

42 D I S S E R T A T I O

periora versus autcm a sese invicem margines rece-
dimt, ita ut rotunda fissura cranium inter et spr-
nam dorsalem remaneat, in qua medulla spinalis
membrana tantum robustiori obducitur (^x ),

In piscibus osseis cranii ossa sejuncta sunt , li-
cet in plerisque piscibus brevi ita coalescant ut ni-
hil sutLurarum fere supersit; caeterum quot in foetu
ossificationis puncta, tot fere hic reperimus distincta
ossa Cy )• ^^ai'^^ quatuor , ut cum osse occipitis incipia-
mus , hujus adsunt tum in foetu ossificationis puncta, tum
etiam in piscibus sejunctae partes. Inferior harum
partium ( basllaris ) formam habet corporis verte*
tebrae, uti in Esoce lucio optime potest conspici.
Exhibet postrorsum similem iis, quas in vertebris
observavimus , conicarn cavitatem , quae etiam an-
ti'orsum nonnumquam adest, eo tantum discrimine,
ut sit paullo magis protracta (2). In Carpionibus
haec pars basilaris in externa et inferiori superficie
longo processu inftructa est, ad tertiam veitebram
usque sese extendente, qui corpusculum lapideae
fere duritiei fert, ad quod in capite de ossibus de-

(o:) T reviran. L, /. p. 63, 64.

C^) V, Albini Icones ossium foetus» L> B. 1757. 4to,
Tah Ul, Fig.Xf XI. />. 17, 18. R os e n th al (in Reilii
Archiv ) sex partes ossis occipiiis in piscibus enumerat , ve-
rum partes, quas laterales superioves vocavit , ad ossa tem-
porum pertineiit, uti ipse dein docuit: Ichthyotomische Ta-
feln. Berlin, 4to. llites Heft. 1821. 5. 2> 4» Vide de
cranio pisciura Bojanum in Okeni Iside 1818. I. S,
498—510. „ Versuch einer Deutung der Knochen im Kopfe
der Fische,^' Caetcrum conJerantur icones, quas exhibui,
Fig, I. A; Fig, 2. A; Fig, 6.

C2)Carus ZoSiom. S, ic8. Tab, VIII. Fig, VII. C ♦ ♦,

DE SCELETO PISCIUM. 43

glutitioms (C. V.) revertemur. Basin hujus pro-
cessus simili ratione, ac inferiores caudae processus
spinosos, perforat canalis, per quem transit aor-
ta. (,a(% Partes ossis occipitis condyloideae s, la^
Urales supra os basilare positae inter sese triangu-
\2m foramen relinquunt , per quod transit medulla spi»
naKs. His partibus super imponitur quarta occipitis
pars 5 quam Cuvierius (^Rtgfie anim, Tom.W.
T(ib. yill. c.) os intcrparietale vocavit, quaeque
cum kteralibus posteriorem efficit cranii superficiem.
In mcdia ejus parte adest spina occipitalis, cui li-
gamentum dorsale inseritur.

In osse sphaenoideo duae adsunt alac minores ^
duae etiam majorcs et corpus unicmti. Alae ma-
jores ad se invicem accedunt, cavitatemque cercbra-
lem hac ratione efiiciunt , a qna corpus ipsum cx-
clusum cst. Perforantur a laterc duobus aut tribus
foraminibus , pro nervo trigemino ; hiatus porro adest
in medio et antrorsum , cui glandula pituitaria in«
serta cst ( ^ \ Alae minores , ossa frontalia sufl^ul-
cientes, anteriora versus cranii cavitatem claudunt;
dum ipsum corpus occiput infcrius, alas majores et
os ethmoidcum sustinens ad vomerem usque pro-
currat.

Ossa parietalia ab utroque latcre adsunt duo,
quorum postcriora a latcre partis occipitalis coUocata ,
supra partes laterales ossis occipitis, tamquam ossa
triquetra possunt considerari , et a C u v i e ri o

os-

( rt ) C a r u s Zootom, S, io8 , lop. Cf. R o s e n t h a 1 in
Reilii Archlv, X, iS". 343.
C^) Sic Spix. Cepkalogen, p. 31.

F 2

44 CISSERTATIO

oSsa occipitio superiora dicuntur. HiSj quae ma^
gis in posteriori cranii superficie collocata sunt, ad-
jacent duo alia in superiori superficie , parva , at illis
tainen riiajora, atque squamarum formam habentia.
In medio cranio efficiunt plerufeique cristam, quae
in spinam occipitis transit; haec crista in quibus-
dam piscibus permagna est, uti e. g. in Coryphac'
na hippuri (^)? ^^^ ratione caput externe con-
spectum ab utroque latere veluti compressum vide-
tur, et in cuneum acutum transiens. Non parum
illa structura ad celerem hujus piscis rapacis pet
aquas motum confert. A latere etiam ossa tempo-
poralia adsunt, in plures partes disjuncta. Parvum
Ossiculum est a latere partium condyloTdearum os"-
s1s occipitis, quod ab auctoribus praetermissum de-
tcxit , et pro parte 7n'astotdea habiiit Bojanus;
illud vcro majori jure, ut nobis videtur, tamquam
partem petrosam considerat Okenus (^)» Dein
jldest a latere ossium parietalium et frontalium major
(Juaedam pars, quam mastoideam vocant plerique,'
Bojanus vero petrosam; cui anteriora versus, in
sliperiori et pOsteriori orbitarum margine, adjuncta
e'5t pars tquammosa^ quam Cuvierius os fron-
toh supcrius vocat , Spixius ad os zygomaticum
referendam essc censet. Quarta denique pars mo-
bilis est, extrorsum posita, tympanica dicta, et
sub nomine ossis quadrati dein accuratius descri-

benda.

Os

fc)J.' 11. F. Autenri^th in W i e d e m an n ii At^
chiy, I. Bil. 2tes St. 1800, 5, 55,
(</) Isis L. /. S. 504.

DE SCELETO PJSCIUM. 45

Os frontis in plerisque piscibus magnum, et uti
in embryone sic etiam hic, in duas partes laterales
distinctum videmus. In nonnullis piscibus aetate in
unum 03 coalescit, uti e. g. in Gado morrkua.
In esoce semper disjuncta manere scribit Spixius.
In Chaetodonte hicorni ossa frontis supra orbitas in
cornua excurrunt. Inter utrumque os frontis et
os parietale adest in Siluro glani ac Cohitide fos^
sili similis ac in rajis squalisque fontanella^ c^uam
in siluri compluribus vidi speciminibus ; ea cobitidis
vere eleganter delineata est in opere Weberi C^;.
interna cranii cavitas in piscibus varias obfert exca-
vationes, eminentibus tamen lineis non distinctas.
Basis in genere complanata est, nonnullis exceptis,
in quibus cavitas adest, quae basilari respondet, si
ad locum quem tenet respicimus , verum toti cere-
bro continendo dicata est (/).

( « ) Z)<? Atire Animalium Aquatilium» Lipsiae l8^0. 4tO,
r. VI. Fig. 44. 13.
(/) Cuvier Lefotis» S. II. p, 42,

F 3 CA-

46 DISSERTATIO

C A P U T II.

DE OSSIBUS ORGANA SENSUS INCLUDENTIBUS,

§ I. De ossihus organi gustus.

N

omine ossium organi gnstus appellamus os hyoi-
des 5 quod in homine , uti notum est , ex quinque
constat partibus; cum vero praeter linguam quoque
laryngem sustineant haec ossa, possunt etiam, ubi
de apparatu respiratorio agitur, describi. Imo in
piscibus haec ossa magis ad respirationem quam ad
gustus officinam pertinent; quam ob rem melius no-
bis hac de re diu multumque cogitantibus visum
est, postea demum de hoc apparatu dicere, ubi
simul docuerimus quaenam paites sint, quibus cum
ossa hyoidea cohaereant,

§ 2. De ossibus organi olfactus.

In homine olfectorios nervos per os ethmoideum
transire , et in cavitatem nasi dcsccnderc , quam os

vo-

DE SCELETO PISCIUM. 47

vomeris dividit, omnes sciunt. In piscibus vero os
vomeris ad divisionem cavitatis nasi haud confert,
Est unicum os, quod inter ossa palatina medium
occupat locum, quodque in Esoce lucio antrorsum
latius esse video , posteriora versus in angustam
laminam excurrens. In hoc pisce ejus superficies
inferior dentibus instructa est, ut ossa palatina,
quorum anteriores majores sunt, posteriores admo-
dum parvi et numerosi, quique retrorsum omnes
vertuntur. Superficies superior vomeris laevis est,
et canali quodam excavata, postrorsum praesertim,
ubi corpori sphaenoideo incumbit. Non nisi Cy-
prini vomerem dentibus carere Spixius auctor
est C^). Corpori sphenoi'deo atque alis adhaeret
os, laminae ossis ethmoidei analogon, quod simpkx
est , et inter oculos dissepimentum efiicit. Sursum
canalem format pro nervo olfactorio. In aliis pisci-
bus solutum manet , in aliis cum osse frontafi coii-
lescit. Ossibus frontafibus adhaerent, in supcriori
et anteriori orbitarum margine, ossa, quae lacry
malia a Spixio vocantur; sed majori jure refe-
renda videntur ad os ethmoidcum, et pro partibus
lateralibus laminae cribrosae habcnda, quac Bojani
est sententia (/^). Foramine pro nervo olfactorio
perforata sunt. Porro adest os nasi ab utroquc la*
tere plerumque unicum ; in Silnro galeato ossa na*
saHa spatium quoddam minutum inter sese relinquunt
vacuum (/)•

In

CS^ L. l. p. 3T.
(A) Isis S. 503.

( O Cuvie r, Legons IT. p. 75. Quae nos , Bojanum se-
.cuti , partcs laterales lamiuac ciibrosae appellamu* ossa , C u-

48 DISSERTATIO

In piscibus saepe pars anterior cranii non clausa
est , et , in pluribus foraminibus non divisi , per spa-,
tium vacuum nervi olfactorii transeunt, quod in
Eso:e et Anarrhicha locum habet. In Rajis et
SquaUs duo foramina adsunt pro nervo olfactorio,
quae a sese invicem magiio sads remota sunt inter-
vallo (y^). In hisce etiam Chondropterygiis et
mulds osseis , Triglis v. c. , cavitates nasi simplices
sunt, cum oris cavo commercium non alentes. In
plerisque vero osseis fossae nasales, partim tantum
osseae, membranosis partibus absolvuntur et perfi^
ciuntur (/).

§ 3. De ossibus organi visus.

Orbita piscium difFcrt forma, directione et mar-
ginum composidone. Lateralis est in pkrisque pis-
cibus. Sed in quibusdam sursum spectat , uti in eo,
cui ab hac re nomen datiim est, UranoKopo. In
Fleuroneciidibns una tantum orbita perfecta est»
Dividuntur pkuronectides secundum positionem ocu-
Jorum in uno alterove latere; in his enim piscibus
unum latus quasi dorsum factum est , alterum ven^
ter; quae dispositio egregie illustrata est a summo
Autenriethio {^m^, Margines corporis applanati

ho.

viferius in praelectionibus ad nasalia pertiper^ arbitratu^
cst, undc explicandum quod nonnullis piscibus quatuor ossa
nasi tribuerit ( ibid ). Postea in Regno animali illa ossa /row-
talia anteriora vocavit. Pl. Vlll. b.

( A:) Cu vier, X,<f^o«f II. p. 55.

(/) Cuvier, Z. /. p. 81, 82.

(^iji') Bemcrkungcn iiher den Bau der Scholle , Phuro"

nec

DE SCELETO PISCIUM. 49

horum piscium a ventre et a spina dorsali formantur ,

et in Phuronectide platessa (quam speciem iUe,

quem laudavi, descripsit) dextrum latus pro dorso

est. In latere sinistro, quod pro ventre est, et

infra positum, nuUa adest orbita, cum in dextro

latere utraque orbita collocata sit. Oculus dexter

in orbita sua manet, a loco non remotus; oculus

alter, cum deficiat fere sinistra cranii pars, et velu-

ti abscissa videatur, juxta dextrum transpositus

cemitur , atque informe occupat spatium , quod inter

dextrum oculum, cranii marginem partemque su-

periorem cavitatis oris relictum est. Caeterum oculi

utriusque fabrica eadem est; uterque sex musculis

praeditus, qui iisdem locis inseruntur.

Orbitae numquam ossium ope a fossis sejungun-
tur temporalibus palatinisque. Superiorem marginem
efficiunt postrorsum pars squamosa temporum (V,
supra , p. 44 ) , os frontis , quique huic adhaeret
processus zyg07naticus ossis frontis s. squama su*
prabrbitalis , cui anteriora versus adjunctum est
ethmoideum cribrosum s. lacrymale Spixii, supra
jam descriptum (p. 47.) Marginem inferiorem or-
bitarum efficit os sive series ossiculorum, quae
ossicula cum ossibus lacrymalibus comparanda esse
censet Cuvierius, et sub - orbitaria lacrymalia
vocavit QRdgne ani, IV. PL VIII. u. f/). Perti-
nent ad os zygomaticum, juxta Spixii hac de re
sententiam, et ante haec ossicula aliud est, iis ma-

jus,

nectes platessa L* u, s. w» in Wiedemannii Jrchiv,
I. 2. p, 47—103. Fabricam oculorum exposuit p» 56, 57;
61 - 63.

G

ija blSSERTATIO

jus, quod pro osse lacrymali haberi potest, nisi
B o j a n i sententiam sequi lubeat , qui illud pro
parte malari ossis zygomatici habendum esse ex-
istimat (f^). Ossicula minora, marginem inferiorem
orbitarum efficientia non adesse in analogo orbitae^
quod in imo latere capitis pleuronectidum reperitur,
Cuvierius auctor est (o)»

Foramina optica plerumque a se invicem remota
^unt 5 et in raja , anarrhicha aliisque piscibus in
kteribus cranii coUocata. In piscibus deest fissura
spheno-orbitalis ^ et parvi nervi oculum adeuntes
j^inguli priva penetrant foramina. In genere unicum
tantum foramen adest pro tribxis quinti paris ra-
mis , quod igitur fordminis rotundi , ovalis et par^
tim etiam fissurae spheno ' orbitalis locum tenet. In
carpione illud tamen in tria foramina cernitur di-
Visum (/>).

In piscibns etiam neque orbitdlia interiora ^ ne-
qi>e infra-orbitalia foramina reperiuntur (^).

§ 4. De ossibus organi auditus.

In piscibus osseis auditus officina continetur ipsa
eademque cavitate , in qua cerebrum ; unde cranii
cavttas inter aures non angustior, imo latior facta
est, In chondropterygiis contrarium obtinet (^)»

Oi'-

(«) Isis 1818. I. S. 505.
(o^Cuvier Legons. II. p, 76,
Cp)Cuvier Ibid. p. 55, 55.
((7)Vidc Cuvicr Z. /. p. 87, 90.
(/) Vide Cuvicr L» l, p, 42» 43»

DE SCELETO PISCIUM. 51

Organon auditus piscium, sine cujus cognitione
ossium eorumque foraminum structura vix potest
intelligi, a me breviter alio loco descriptum est (^).
Quod nunc propterea animadverto, ut hac occasio-
ne vitia possem corrigere, quae ibi irrepsere. In
illa enim disputatione , cum mihi praecipue agendum
esset de aure audituque hominis , brevi et gene-
rali expositione eorum, quae eo usque de anima-
lium aure nota erant, defunctus sum. Liceat igi-
tur concise hoc loco auditus officinam in piscibus
persequi, simul ad ossa ipsa habita ratione; in
qua descriptione ea praesertim afFeram, quae in ci-
tata disputatione praetermissa aut minus recte dicta
suht. Hac in re utemur disquisitionibus Ernesti
Henrici Weberi, qui quod scio recentissimus
de aure piscium auctor, singulari omnia diligcntia
persecutus est, et praeclara exposuit perspicuitate.

Inter pisces, quo ad organon auditus mira reg-
nat diversitas, quam tamen triplici classe complexus
estW e b e r u s , ad quarum primam unum tantum gc-
nus Petromyzofjtis pertinet , et ex analogia arbitror his-
ce forsan etiam Am?nococtes et Myxinc , reliqua cy-
clostomarum genera , esse adnumeranda. In his adest
tantummodo vestibulum membranaceum , a cartila-
gineo, eandem formam habente, inclusum, quod a
cranii cavitate sejunctum est. Haec capsula cartila-
ginea elliptica cranio in utroque latcre postcriori
adjuncta est, et parietes habet exiguae scd aequalis
crassitiei, „ In facie vestibuli cartilaginei cavitati

„ cra-

C f ) In Disputatione anatomico- physiologica de organo
auditus in komine. Traj, ad Rh. 8vo. 1822./». 8— ii,-

G 2

5a DISSERTATIO

„ cranii adversa , duo ostia inveniimtur , quorum
yy inferius majus, amplum et ovale est, et a mem-
„ brana firma et elastica clauditur , quorum superius
„ admodum exiguum est. Per illud nervus audito-
,, rius in cavitatem vestibuli cartilaginei intrat, per
y, hoc vas aliquod a superficie cerebri ,in vestibulum
5, transit. — Quibus duobus ostiis, in cranii cavi-
„ tatem hiantibus , exceptis , vestibulum ubique clau-
„ sum est, ita ut fenestra vestibuli cartilaginei aut
5, membranacei , qua Rajae et Squali instructi sunt ,
„ in hoc genere desideretur'* (^). Pelromyzon
vero lapillis et canahbus semicircularibus caret.

Altera classis chondropterygios branchiis liberis in-
structos et osseos pisces complcctitur. Hi pisces
membranaceum vestibulum habent, quod tamen nec
osseo nec cartilagineo a cranii cavitate sejungitur in-
volucro, cum cranium ipsum vestibuU ossei locum
teneat. Adduntur scilicet posteriori cavitatis cranii
parti duae partes laterales, ab osse temporum et
parte laterali ossis occipitis formatae. His cavitati-
bus vestibulum membranaceum et canales semicircu-
lares recipiuntur. Sacculum tegunt duae cavitates
basilares, quae, basi ossis occipitis insculptae, la-
teralibus adduntur , et iis in piscibus , quorum sac-
culus a vestibulo non remotus est, cum hisce in
iinam confluunt cavitatem. In 'pleuronectide ^ licet
oculi in uno latere collocati sint, aurium tamen
situs relativus non mutatur, ita ut hic piscis alte-
ram aurem in superiori , in inferiori vero corporis
superficie alteram habeat positam.

Ha-

(/)Weber de Aurt atiim. aquatiU p. 15, i<5»

DE SCELETO PISCIUM. ^3

Habent hipisces, praeter vestibulum membranosum,
etiam sacculum et tres , qui his adduntur, canales se-
micirculares. In saccuio et anteriori vestibuli extre-
mitate plerumque tres lapilli reperiuntur, Labyrin-
thus piscium duobus nervis instructus est, quorum
alter auditorius proprie sic dictus, quem Scarpa
et Cuvierius non a cerebro ipso sed a nervo
trigemino oriri contendunt, Treviranus vero pro
separato cerebri nervo atque a trigemino diverso
habendum esse afRrmat. Hicce nervus distribuitur
ad vestibulum membranaceum et ampullam canalis
semicircularis anterioris et externi. Alter labyrinthi
nervus auditorius accessorius est, quem a Campero
cum nervo faciali comparatum, plerumque tamen
non a cerebro, sed aut a trigcmino, aut a vago
oriri , atque ad ampullam canalis posterioris et saccum
pertinere vidit W e b e r u s ( «/ ).

Hic generalis hujus classis typus est ; veram multi
ctiam pisccs ad hanc classem pertinent, quorum
auditus officina longe magis composita est atque sub-
tilior, In his enim aditus cum fcncstra ovali com^
parandi inveniuntur; vcsica natatoria cum aure iiiter-
na conjungitur, et membranae tympani functione fun-
gitur; reperiunmr denique ossicula auditus in non-
nuUis 5 cum stapede , ificude , malleoQMQ compa-
randa, et tribus superioribus vertebris insidentia,
Pisces, in quibus ossiculorum ope vesica natatoria
cum auditus officina cohaeret, sunt Cyprimis car-
pio , hrama , tinca , aliique ( et probabiliter omnes )
cypritii , Silurus glanis , Cobitis fossilis , et Cobitis

bar^

(«) Wcbcr Z, /. p, 33.

G %

54 D I S S E R T A T I O

barhatula. Spinosi vertebrarum , ossicula laudata ,.
sustinentium , processus crescunt , et a corpore verte-
brarum sejunguntur, in ossa plana mutati. In cy*
prinis et cobitide etiam transversi processus incres-
cunt, et cavitates laterales habent, quibus ossicula
auditus includuntur.

In Siluro glane vertebrae tres superiores auctae
snnt magnitudinis 5 verum haud ita mutatae formae.
„ In omnibus vero his piscibus, siluro, cobitide
et cyprino tres primae vertebrae ita concrescunt , ut
non solum omni mobilitate careant, sed etiam tam
firmiter invicem connexae sint , ut coquendo tan-
tum invicem separari possint" (^x), Omnes hi pis-
ces, quos dixi, apicem mallei semper parti supre-
mae vesicae natatoriae adhaercntem habent. Instructi
sunt duobus atriis stnus imparis ^ in vertebra prim^
prope foramen magnum occipitale sitis, et cum
fenestris ovalibus in homine comparandis, cum utrum-
que atrium sinus imparis a stapede ejus lateris, in
quo situm est, claudatur, et stapes ab eo vi ve-
sicae natatoriae vel abduci, vel ad id apprimi po-
test. Hac igitur ratione colligit aquae contremiscen-
tis tremores vesica natatoria , communicatos cum ea
ope vertebrarum , quibus affixa est , et costarum ,
quas tangit; hos dein elasticitate, qua est maxima ,
auctos transfert in ossicula auditoria , a quibus atrio-
rum et sinus imparis aquae traditi, ad ipsum laby-
rinthum membranaceum veniunt ( ^ ).

In aliis piscibus vesica natatoria non ossiculis ,

ve-

(ar) Weber L. /. p, 85.

(j' ) Idem ib. p. 50. Cf. p, 130,

DE SCELETO PISCIUM. 55

verum appendicibus ad caput adscendentibus ciim aur^
interna conjungitur; in Sparo salpa et Sparo sarga
vesica natatoria ad cavitatem cranii usque exporrecta
est, quam tamquam vestibulum osseum hic esse
considerandum supra monuimus. In Cliipea harenga
vesica natatoria ad vestibulum membranaceum ex-
porrigitur (^z),

Tertia denique piscium classis , habita ad ofganon
auditus ratione , genera Rajarum et Squnlorum com-
plectitur. Jn his organa anditus, a cranii cavitate
remota, vestibulo cartilagineo separato incUiduntur.
In utroque latere partis posterioris cranii cartilaginei
protuberantia est , organi auditus sedes. Canales se-
micirculares Squali carchariae semicirculorum , Ra^
jarum circulorum formam habent. Nova vero , qua
hac in parte Wcberus anatomicam Raiarum cog-.
nitionem auxit , obscrvatio , haec pracscrtim est , quod
auris earum non unico aditu externo sed duobus.
praedita sit „ Practer fcncstram vestibuH carJlagi-
nei membrana chusam , in occipite sitam a Scarpa
et C u V i e r i o dcscriptam , fenestra vestibuli mem-
branacei juxta illam posita invenitur. Fcnestra ves-
tibuli membranacei fenestrae ovali , fencstra vestibuli
cartilaginei fencstrae rotundae hominis comparanda
est. Feneftra vestibuli cartilaginci in cavitatcm vcs-
tibuli cartilaginei , fenestra vestibuli mcmbranacci ia
vestibuU membranacei cavum aditum parat" Qa^»

Haec quidem de auditus organo in piscibus dic-
ta sunto.

( 2 ) Idcm ib. p, 6g, et p» 73.

(tf) Idcm ibiJ. p, 132, 133, Cf. />. 92— 91^.

CA-

5^ DISSERTATIO

^♦•(®)«^

C A P U T I 11.

DE OSSIBUS INIOTUI DICATIS.

§ !• De columna vertebrali tamquam
motus organo^

V-iolumnam vertebralem piscium jam supra de-
scripsimus , et simul articulationem vertebrarum inter
sese persecuti sumus. In aliis animalibus spina dor-
salis praesertim ad obtegendam medullam spinalem
inservit , et , licet mobilis sit , ad totius tamen cor-
poris de loco in locum motionem, serpentibus ex-
ceptis, parum confert. Longe aliter sese res ha-
bet in piscibus. In his enim , quantus sit caudalium
vertebrarum numerus supra docuimus; est autem
cauda in piscibus et maxima spinae dorsalis pars ,
et praecipuum motus instrumentum. Motus eo Hbe-
rior et validior in piscibus, quo magis a capite ver-
sus caudam eorum spina procurrat.

Est

DE SCELETO PISCIUM. 57

Est emm ejusmodi capitis in his animalibus cum
spina articulatio, ut motus parvus sit, et in qua-
cumque directione arctis circiunscriptus limitibus.
Unicum est in occipite supra foramen occipitale tu-
berculum, quocum, cartilaginum et membranarum
interventu, vertebris adjungitur, planis concavisve
superficiebus. In Squalis ^ Rajisque duplex qui-
dem adest tuberculum, cujus ope cranii cum spina
perficitur articulatio; verum in his etiam parum mo-
bilis est hicce nexus, et firmatus fibris ligamentosis
iisque validis (^).

Motus spinae perficitur musculis, non ante verte-
bras vel post eas coUocatis, sed lateraliter positis.
His musailis lateralibus cauda in unum alterumque
iatus movetur vicissim, et ad caput flectitur. In-
est in hoc motu praecipuum natatus adminiculum,
quod movendi genus post Dorellum accurate de-
scripsere Barthezius, ete nostratibus immortalis
Brugmansius, ad quorum scripta , ne a pro-
posito aberrem , ablegare mihi liceat lectores (c^,
Id igitur notasse sufficiat, caudam in piscibus magis
esse evolutam, quam in quovis alio animali, ita
ut illud organon paene piscinum vocaremus, et in
aliis animalibus caudam tantummodo ut rudimentum
hujus organi consideraremus ac veluti vestigium.
Quod eo verisimilius fit, si cogitemus fimctionum ,

qui-
(J) Cuvier Legons I. p, 231, 232,
(c)Barthez Nouvelle michanique des mouvemens de
V Homme et des Animaux. h Carcassonne 1798. ^to. p» 157.
seqq, Du nager des Poissons ; — Brugmans, in Verhan'
delingen van de eerste Klasse van het Hollandsch Insti*
tuut, I. DL Amsterd, 4to, 181», p, 185. sqq,

H

5(1 DISSERTATIO

quibus in aliis animalibus dicata cauda est, diver-.
»tatem. In nonnuUis simiis prehensilis cauda quinta
Veluti manus est, muscis aliisve insectis abstergen-,
dis in equo et ruminantibus inservit, in aliis alius
ejus usus est, in aliis denique nullum usum habet
estque iners veluti corporis appendix (^).

In embryone, ne quid desit nostrae theoriae, in
^mbryone igitur humano corpus in duas, quarum,
inferior caudalis est, divisum cernimus partes (^)»

Quod igitur pedes in mammalibus , quod alae in
avibus, id cauda in piscibus est, praecipuum sci-
licet motus instrumentum , et uti ill. Buffonus de
Aptenodytibus 5 quae aves alis fere carent, dixitr
y, Uoiseau sans ailes est sans doute le moins oiseau
„ qu^il soit possible " C/) , sic nos etiam de pisce
cauda non praedito , de Orthagorisco mola , affiima-
re non dubitamus , eum a solito piscium typo quam
maxime esse remotum , cui tamen pisci , in magna
anali dorsalique pinna cum caudali confluenti, provida
naturae cura egregiam tribuit pro deficiente cauda
compensationem.

S 2. Dc essibus , quae yulgo costae dicuntur.

Ad latera spinae in nonnullis piscibus accedunt
ossa elpngata, quae appphysibus transversis insident.

Cos-

( rf ) G e f f r y - S a i n t - H i.l a i r e Philosophie Jnatomi'
que, Parit i8i8. Bvo. p. 54, 4^7 > 457.

(c)Meckel's IJandbuch der Path, An. I. S, 140.

C/) Jlistoire NatiirelU des Oiseaux T. XVIII. p, 39,
( Ed. Bipontiiia 1787. )

PE SCELETO PISCIUM, 59

Postae audiunt , licet hic non uti costae in aliis ani-
malibus thoracem efficiant, quaeque intus estjinclu-
dant respirationis officmam. Si igitur costas ea ossa
dicere volumus, abdominales costae erunt dicendae,
quales etiam in crocodili ventre adesse notum est.
Uti autem abdominales costae m crocodilo ad spi-
nam dorsalem usque non perveniunt, sed tantum
stemo cuidam abdominali adhaerent , sic contra in pis-
cibus costae spinae tantummodo , adnectuntur, et
altera extremitas libera est, si excipiantur Zeus vo-
mer ^ Clupeae et quaedam ahae piscium species,
in quibus tamquam sterni abdominalis vestigium adest
ossiculorum planorum series. Non desiderantur in
rajis , squalis(\ue , uti C u v i e r i u s et T r e v i r a n u s
docuere ( ^ ) 9 veriim absunt in Syngnathis , in ///>-
pocampis^ in Tttraodontihus ^ in Cyclopteris ^ in
Lophiis ^ in Fistulariis aliisque. In Clupeartim
genere costae tenues sunt veluti setae; Carpiones
vero costas omnium fere piscium maxime evolutas
habent. Uni tantum vertebrae adhaerent , non dua-
bus, uti hominis costae. Plerumque parum mobiles
sunt, cujus ratio ex eo potest perspici, quod non
uti in aliis animalibus mechanismo respirationis in-
serviant. Musculis insertionem praebent, tum bre-
vioribus, qui oblique decurrentes spatia inter costas
occupant, tum etiam magnis, lateralibus, qui cos-
tas movent, simili qua vertebras, ratione (A).

Hae igitur costae , si quae aliae , tamquam verte-
brarum apophyses transversae evolutae possunt con-

si-

C^) Scliultze in Mecltelii Archiy, L, l,
<A) Cuvier Legons I, />. 221.

H 2

p* 352.

6o DISSERTATIO

siderari , idque eo magis quia , ubi evolvuntur costae ,
minores fiimt apophyses transversae, quae, defi-
cientibus costis, majores evadunt. Hoc etiam in
mammalibus observatur, et in Delphino Nesar^
nack^ Lacdp. luculentissime illud vidi, in quo
animali, ubi versus caudam desinuiit costae, apo-
physis primae vertebrae, quae cost^ caret, trans-
Versa longior multo fit praecedentibus atque latior,

S 3. Dc ossiculis Artedii.

Praeter ossa sceletum piscium conficientia, quae-
dam etiam in piscibus osseis cemuntur ossicula,
quae libera prorsus sunt ab omni cum sceleto nexu,
et inter musculorum strata totius fere corporis dis-
persa.

Dicuntur ossicula muscuhrutn s. Artedii. Te-
nuia sunt, et musculis, quibus r,unt veluti inter-
jecta, sustinendis inserviunt. Cum in piscibus vi-
geat, et nuUis fere circumscribatur limitibus osteo-
genesis, non difficile est eorum originem intelligere.
Eodem jure ad systematis fibrosi vitam quam ad
eam systematis ossei, ossiculorum Artedii vita
referri posse videtur. Si igitur quaereretur e nobis ,
cum quibusnam in homine partibus ea ossicula com-
paranda esse censeamus, ea cum ossiculis sesamoi-
deis comparare non dubitaremus.

§ 4» Dc ossibus pinnae pectoralis,

Pinnam pectoralem cum anteriori vertebratorum
animalium extremitatc comparandam essc cacterorum,

jam

DE SCELETO PISCIUM. 5i

jam ab antiquissimis temporibus perspexere zoolo-
gi; et quod jam aliqua ratione intellexisse videbatur
Aristoteles, id Artedius et Gouanus prae-
sertim e recentioribus persecuti sunt. Quae autem
Vicq d'Azyr, Cuvier, Lacdp^de aliique hac
de re dein attulere , non ita clare rem confecisse vi-
dentur , quam ea , quae post hbs viros nes docuit
acutissimus Geoffroy-Saint-Hilaire (/). Cu-
jus sententia cum nobis verisimillima videtur, liceat
ossa pinnae pectoralis iis , quae ab eo usurpata
sunt, describere nominibus. DifRcile sane fuit apta
his ossibus dare nomina , de que iis , quid sint , et
cum quibusnam comparanda , certo docere ; quae dif-
ficultas inde praesertim oriri videtur , quod haecce
anterior extremitas, ut Geoffroy hiculentcr nos do-
cuit , post pectorale cavum sita sit , et tamen cum
cranio conjuncta.

Cavum pectoris posteriora vcrsus desinit phiribus
ossibus , quorum nonnulla in serie semicirculari dis-
posita sunt. Os praecipuum, quod membrana bran-
chiostega obducitur, Clavicula Gouano audit
atque Lacepedio; verum juxta sententiam Claris-

si*

(O Premier Mimoire sur les Polssons , ou l^ on comparc
les pihes osseuses de leurs nageoirzs pectorales avec les
os de V extrhmiti antirieure des autres animaux ii ver^
tthres, Jnnal du Mus, d* Ilist. Natur, T, IX. ^to. Paris
1807. p, 357—372. — Second Mim, Considirations sur V ot
furculaire f une des pidces de la Nageoire pectorale ib, p.
41S— 427. Denuo totam rem persecutus est fuse atque accurate
in opere, cui tkulus „Philosophie Anatomique,** siime Md»
moire p, 407-485. In eo mutavit 5enteiuiam vir cel. , quod os
antea furculare ab eo dictum C -^w». du Mus, ) in Philosophia ana»
toraica pro claviculae coracoideae analogo habendum esse censeat»

H3

6tt DISSERTATIO

simi Geoffroy clavicula illa cuip osse furculari
avium debet comparari. Extremitas anterior hujus
ossis cum illa paris sui conjungitur , et sterno ad-
nectitur; altera extremitas adhaeret ossibus pinnam
pectoralem sustinentibus. Claviculae furculares , se-
cum junctae invicem , cavum thoracis posteriora ver-
sus quodammodo claudunt, et a cavitate abdominis
sejungunt. Operculum branchiarum retinent, et uti
postes motui januae , sic illae operculi motui limites
ponunt. — Musculis pectoralibus insertionem prae-
bent, cor sustinent, et functionem fterni ita adim-
plere videntur ut, si alia non adessent ossa, ma-
gis extrorsum posita et deinceps describenda , quae
veri nominis sternum efficiunt, pro stemo fere ha-
beri posse viderentur.

Scapula , uti in avibus cum osse furculari arcum
circuli efficit, sic etiam in piscibus. Cum clavicuia
furcularis antrorsum decurrat, scapula contra magis
versus superiorem illius , quem nunc describimus ,
apparatus paitem posita reperitur. Evincunt hoc os
revera scapulam esse, tum ejus aliis cum partibiis
nexus , tum ratio qua , quo ad dorsum , posita est ,
tum denique similis, quam magnis spinae musculis
aponeurosium ope praebet , insertio ; quin etiam lau-
dati ossis forma cum forma scapulae convenit, et
iinice in hoc a scapula avium discrepare videtur ,
quod extremitas , quae versus vertebras spectat , libera
non sit. Verum , cum versus extremitatem pecto-
ralem nulla ratione poterat sustineri , necesse erat ,
ut alia extremitas fulcro sustineretur ac firmaretur,
et igitur capiti ipsi in parte posteriori adhaeret. Ex-
' cipiatLir Muracna^ cujus scapula cum capite non

con-

bE SCELETO PISCIUM. 63

cbnjuncta est , quod magnis et elongatis hujus pis-
cis branchiis tribuendum est, quae eam pone caput
secum trahunt. Verum ipsa haec exceptio confert
ad dcmonstrandum quod illud , de quo agimus , os
revera pro scapula sit habendura.

E scapulari claviculae principalis extremitate oritur
spina eiongata, quam, Cuvierio monente, pro
clavicula nonnulli habuere (i&). Stylum refert in
plerisque piscibus, et in dsseis tantummodo adesse
videtur. Geoffroy hanc spinam primum furcu-
lam, dein autem claviculam coracoidedm vocavit,
eamque cum hac clavicula in avibus comparavit.
Eam in omnibus osseis adesse opinatur, licet in
plerisque Jugularihus ^ in quibusdam Thoracicis et
in Apodis nullum vestigium ejus detexerit. Species,
in quibus hoc ossiculum non vidit Geoffroy,
sunt Blennii omnes, Uranoscopus scahcr ^ Cepola
taenia , Echeneis remora , Gasterosteus , Gohius
tiiger , Mullus harhatus , Anarrhichas lupus ( in
quo pisce ego etiam frustra illud quaesivi) et Mu-
raenae, Fieri tamen potest quod ejus, qui illa
sceleta confecerit, incuria tenuia haec fila abstule-
tit ; id saltem analogia cum aliis eorumdem ordi-"
num generibus docere videtur. In genete cum pari
Suo clavicula coracoidea non conjungitur. Ante
costas posita est, et in universum in paraliela
cum iis decurrit directione. Adhaeret primae costae
musculorum ope, et alii musculi eam cum furcu-
lari clavicula conjungunt. Mobilis est , et costas"
movet , ea ratione , ut primum musculi eam versus

fur-

(*) Le^ons I. p, 333.

64 DISSERTATIQ

furculam trahant ; alii musculi dein secum trahunt pri-
mam costam , quam caeterae sequuntur , quippe quae
aponeurosi inter sese cohaerent omnes. Sic costae,
quae in statu naturali postrorsum vertuntur, cum
spina angulum magis rectum efficiunt, abdominis
Cavum amplius reddunt, quo facto vesica natatoria
nanciscitur , in quo se dilatari possit , spatium. Va-
rias vero haec clavicula coracoidea in variis habet
functiones, variasque formas. In Esoce tenuissi-
mum quoddam filum est, parvi, si ullius, usus.
In Mugilibus et Chaetodontibus nonnullis apici hu-
jus ossis adhaerent pinnae ventrales, ita ut nova
haec dispositio novum , praeter illos Jugularium ,
Pectoralium atque Abdominaliujn ^ ordinem postu-
lare videatur. In Lophio piscatorio fere ad radios
membranae branchiostegae accedit. In hocce pisce
membrana branchiostega , pone claviculam producta,
brachium cingit, et hac ratione simul claviculam
coracoideam obducit, quae praeterea forma sua ac
directione cum radiis membranae branchiostegae ,
qui etiam elongati sunt, convenit, in eo tantum ab
iis diversa, quod sit, cum magis posteriora versus
oriatur , iis brevior. Elongati vero radii membranae
branchiostegae non possunt cavitatem branchialem
claudere uti solent, sed hoc cum ab operculo per-
ficiatur , illae cum clavicula coracoidea saccum a mem-
brana branchiostega formatum sustinent, cujus ope lo-
phius pisces capit , vel certe captos retinet , cum in eo
G e f f r oy etPichon revera pisces invenerint (/).

In

(/) yf««. du Mus, IX. p, 416. Duplici igitur ratione pis-
^es captat lophius, aiiindine atque nassa.

DE SCELETO PISCIUM. 6$

In.reliquis piscibus, quos branchiostegos dicunt ,
plerumque , uti etiam in lophio , costae abdominales
iabsunt (v. supra />. 59.), et apophysis coracoi-
dea evolvitur , harum functionem adimplens ; in 7Vr
traodonte lineato L. ( Fahaca Arabice ) sese juxta
duas vesicae riatatoriae appendices extendit, et in-
signem nacta est magnitudinem. Jn Orthagorisco
moia pinnas^ pectorales (quas cauda deficiens vaU-
diores postulabat) firmiter sustentat , et hamuli ope
imi ex angulis harum pinnarum adhacrct. Omitto
alia ; unum hoc addere liceat , quod spina illa , quam
in plerisque siluris observavcrunt , et tamquam pri-
mum radium pinnae pectoralis descripserunt zoolo-
gi, juxta Geoffroyei scntentiam pro osse co-
racoideo extus posito atque evoluto habcnda sit ( m ).

In

(w) Ann» da Mus» IX. p, 426. Philos» Anat* p, 474—480,
Frustra in duabus Siluri glanis speciminibus aliquid quaesivi,
qnod pro clavicula coracoidea liabcri posset , praeter banc ,
de qua agiinusjspinam, Singularis hujus spinac articulatio est.
Liceat verba summi L a c e p e d i i boc loco apponere : „ Plu-
sieurs poissons compris dans le genre Silure,, itabli par
Linn^, et qui ont a chaque pectorals un rayon dur et
denteU , peuvent , lorsqu*ils itendent cette nageoire^ donner
4 ce rayon une fixiti que V on ne peut yaincre qu* en
le ddtournantp la base de ce rayon est terminie par deny
apophyses, torsque la pectorale est etendue^ V apophyse
aMirieure entre dam un trou de la clavicule ; le rayon
tourne un peu sur son axe, Vaptiphyse; qui est recourbie ^
s* aceroche au bord du trou ; et le rayon ne peut plus itre
flichi y a moins qu*il ne fasse sur son axe un mouvement
en sens contraire du premier,** kistoire Naturelle des
Poissons. T. V. Paris , an XI. 4to. p, 63. Cf. Overzigt
over de gev^ervelde dieren door ]t MuldeVf Franeker 1,807,.
8vo.| p, 128. ubi etiam de ariiculatione prinii radii pinnae
dorsalis in siluris agitiir,

I

66 DISSERTATIO

In Siluro eUctrico (geniis MalaptSrure ^ Lac dp.)
deest haec spina, et apophysis coracoidea parva et
tenuis siib tegumentis reconditur. Ex compensatio-
iiis lege hoc factum esse omnes irjtelligent , qui
sciunt Silurum electricufn , cum electrico gaudcat
apparatu, aliis armis esse praeditum.

Transeo ad descriptionem humeri , radli atque
ulnae^ quae ossa plerumque in unam laminam
coaluere. In hac lamina puncta saltem ossificationis ,
praesertim in Gadi generc , observantur , quae ra-
tione, qua inter fere invicem posita sunt, cum os-
sibus, quae dixi, commode comparari posse viden-
tur. In juniori pisce hae partes cartilaginis tan-
tum ope cohaerent, et, licet in adulto pisce con-
crescant, maceratione tamen a se invicem possunt
sejungi. Difficilius tamquam ea, quae revera sunt,
agnosci possunt ossa cum sint clavicuhs parallela,
pone quarum exlremum posita reperiuntur marginem.
In Lophio tamen et Polyptero forma ipsa harum
ossearum partium naturam earum nos docet. In
lophio quidem os humeri cum scapula aetate con-
crescit, in polyptero vero sempcr disjunctum ma-
net. Radius et ulna in lophio facili negotio discer-
nuntur, et cum ejusdem nominis ossibus in mam-
malibus reptilibusque conveniunt; a quibus in po-
iyptero iii hoc tantum differunt , quod a se invicem
(angulo 45^ facto) recedant, ut sese extendant,
et largis marginibus carpum excipiant sustincantque.
Caeterum humerus magis antrorsum, ossa antibra-
chii postrorsum magis cum cIaviculaconjunguntur(«).

Quod

(«) Ann, du Mus» 7", c, p. 355-368.

DE SCELETO PISCIUM. C^

Quod ad ossa carpi attinet in quibusdam tantum
piscium generibus reperiuntur distincta ; in plerisque
vel cum ossibus phalangum s. pinnae radiis con-
juncta sunt, vel pro parte cum radiis coaluere,
vel denique prorsus desiderantur. Radii pinnarum
tamquam plialanges considerandi sunt (<?).

Longc alia fabrica est in chondropterygiis (/> ).

In Rajis pinnae pectorales magnas illas alas for-

mant, a quibus corporis figura rhomboYdea depen-

det. Radiis componuntur numerosis, approximatis ,

ex pluribus articulis compositis (</). Omnes radii

cartilagini adhaerent, quae longitudinaliter a quoque

spinae latere posita, et paullulum curvata est. In

duas tresve partes potest dividi. et superiora vcr-

sus cum alia conjungitur , firmiter spinae adhaerente.

Inferiora versus transversalis adest cartilago clavicu-

laris, quae utramquc lateralem conjungit, et valida

est. In Squalls , quorum pinnae pectorales longe

mi-

(o) Geoffroy St. Hilaire ib, p, 368. Cf. p, 372.—
Okcnus veio radios pinnarum non pro digitorum phalangibus
agnoscic, sed tamquam unguibus analogos considerat. Vide
ejus, Lehrbuch der Naturgetchtchte UlterTh, 2. Abth, i8i5.
8vo. S, 10. Cf. Nattirgeschichte fiir Schulen], Leipzig 1821.
8vo. 5. 95.

(p) Cuvier Legons I. p. 332. Kuhl*s Beitrage znr
yergh Anatom. S, 185—187. Accedit icon extrcmitaiis ante-
rioris Squatinae laevis Tab, VII. Fig, 2.

( 5 ) „ Die knnrpligen Strahlen der grossen Brustflossen
sind sehr lang und zahlreick, und bewetseu den Kraftauf"
•wand der Natut um eine Extremitcit zum Vorscheine zu
hringen : sie spalten sich in ihrem Verlauf , und hahen
viele Knoten oder angeschwoUene Gelenkstellen»'** Trcvi-
r a n u s in W i e d e m a n n i i Archiv, IV. 2 S» 70.

I 2

6B ErlSSERTATIO

minores siint , cartilago adest, quae simul pifd'
scapula et clavicula est , et tamquam ex duabus par-
tibus composita potest considerari. Pars, quae pro
ckvicula est , utraraque extremitatem conjungit , et
in margine anteriori membranae ligamentosae ope
aim arcubus branchialibus cohaeret. In latere abdo-
minali a cingulo annulus formatur , utriusque la-
teris partibus angulo obtuso ad se invicem acce*
dentibus. Annulus hic largus est, applanatus et
sub corde situs. Ea pars , quae pro scapula habe-
tur, t^iuis atque applanata linea cartilaginea est,
quae sursum adscendens versus spinam in cute
evanescity ita ut in Squalis ^ neque tamquam in
Rajis cum spina, neque etiam uti in osseis pisci-
bus cum capite cohaereant extremitates , . verum tan-
tummodo cutis ope atque musculorum cum firmio-
ribus conjungantur partibus. Eo loco ubi pars sca-*
pularis et clavicularis confluunt, accedunt tres la-
minae cartilagineae , in serie dispositae, quarum an-
terlori nwrgini radii pinnarum adhaerent.

Hisce omnibus unam adhuc addere liceat animad-
versionem. Piscium extremitates anteriores s. pin-
Hae pectorales , cura magnae sint phalanges s. radii
pinnarum , partes intermedias inter phalanges et
scapulam , hnmerum scil. et autibrachium , parvas
habent, et in statu quodam impeditae evolutionis.-
Hoc etiam in statu pathologico in homine saepius"'
observari M e c k e l i u s auctor est ( r }. Huc etiam
pertiner , quem sese Parisiis vidisse ait R u d o 1*

phi«^

( r ) Handhiioh der Path^ ^nat» I. S, 745,

DE SCELETO PISCIUM, 69

phius, sexaginta annorum pomilio, hi quo ex-
terne non nisi manus pedesque conspiciebantur ,
tlihil, ut videbatur, intermedio, trunco adhae-^
irentes (5),

§ 5. De pifjuis ventraUbus,

Pinnae ventrales diversum occupant in diversis
piscibus loeum. Nori sunt ordines, nota nomina,
quae ab eorumdem situ petiit L i n n a e u s. lugu-
lares pisces dicuntur , in quibus ante pectorales pin-
nas locatae ventrales sunt ; thoracici , in quibus sub
pectoraHbus reperiuntur; abdominales , in quibus,
uti in ceteris animaUbus extremitates postcriores ,
post thoracicas , breviori vel longiori coHocatae sunt
distantia. Pii pisces , caeteris paribus , mihi viden-^
tur perfectiores. In apodibus denique prorsus desi-
derantur pinnae ventralcs, uti in Muracnis^ Gym-
nothoracibus ^ Gymtiotis^ caet. Absunt etiam in
aliis , in Pttromyzontibus , Syngnathis , Batistidi^
bus iK>nmiiIis , Ostracionibus , Tctraddoutibus etc*
Componuntur pinnae ventrales radiis extrorsum con-
spicuis, qui tamen in universum radiis pinnarum.
pectoralium simt breviores. Practer hos radios in
pirjnis vcntralihus nihi! nisi os^is innominati rudi-
menta adsunt, quae in aliis breviora, in carpioni-
bus longiora sunt; in aiiis distincta , ct a se invicem
plus minus remota; in aliis approximata, et in ununv:
coalita. Haeg ossiuminnominatorum rudhncnta num-

quani

C*) Bemerhiingen auf einer Reise u, s, v.j Berlin^
i!^4, Syo. I. S, 277,

I;3

70 DISSERTATIO

quam ciim spina dorsali cohaerent. Ossa innomina-
ta , serie ossiculorum intermedia , cum radiis con-
junguntur.

In chondropterygiis unicum os est, transverse
positum et fere cylindricum , quod in Squatina
quodammodo curvatum esse et fere litteram S re-
ferre observavi. Hujus ossis extremitatibus "adhaerent
in squatina ab utroque latere duae cartilagines ,
quarum altera brevior lateraliter decurrit, altera in*
ternum pinnae marginem efficit, et in parallela fere
quo ad spinam directione posteriora versus porrigi*
tur. Huic parti in margine extcrno adhaerent radii
ipsi. — In universo chondropterygiorum ordine ossa
pinnas ventrales sustentantia majori jure , quam in
osseis, pro pelvis rudimentis sunt habenda, cum
genitalia et finem intestini recti sustineant. Rajae
pelvim antrorsum cum vertebrarum corporibus , pos»
trorsum cum crista apophysium inferiorum membra-
nae ope cohaerentem vidit Trcviranus, Alia
ratione, neque in his, neque in squalis cum spina
cohaeret , quod etiam de Squalo galeo K u h 1 i um
monuisse video (^)» ^

§ 6. De pinna dorsali , anali , atque caudali,

Has pinnas silentio praeterire mihi liceat, cum
earum descriptio ad zoologiam pertinere, neque ad
anatomen videatur. De variis earum formis ac de
locis , ubi collocantur , adeundi igitur erunt zoologo-

rum

( f ^) T r c V i r a n u s in W i e d e m a n n i i ArcUly» L» U S,
60, Kuhiius L^ L iS/.

DE SCELETO PISCIUM, yi

riim libri. Pinnae dorsales atque anales ciim spina
cohaerent ope ossiculorum inter apophyses spinosas
spatia vacua adimplentium. Ultimam vero caudae
vertebram laminae adinstar expansam esse, ut pos-
sit caudalem pinnam sustinere, jam supra monui-
mus (V. Supra p. 26). In Pieuronectide pinna
caudalis non uti in reliquis piscibus verticalis, sed,
quem ad modum in cetaceis locum habet, horizon-
talis est, quod e mutato situ relativo facili nego-
tio potest intelligi. In hoc genere pinna analis ac
dorsalis insigni modo evoluta est, et in Pieuronec^
tfde hippogiosso pinnam dorsalem in cranio ante
orbitam usque vidi decurrentem.

Uti caudalis pinna motui inservit progressivo,
cum supra monuimus caudam prlnccps esse motus
in piscibus instrumcntum , sic vcntralis atque analis
pinna tantum modo ad servandam verticalem in aquis
positionem videntur piscibus inservire (i/).

§ 7. De branciiiis e Brugmansii seri"
tentia motui inservientibus,

In ea , quam supra citavimus , celcb. B r u g m a n-
siidc natatu piscium disputationc , tum quae hac
de re jam nota erant , novo tradidit ordine , no-
vaque vcluti luce collustravit , tum etiam notis su-

per-

( « ) Intcr capitis ct pinnarum magnitudiiicm ncxus quidam
adest, qucm G o 1 d s m i t h obscrvavit , et B a r t h c z i u s ulterius
persccutus est. Vide hujus opus laudatum „ Nouvelle Me-
chaniqiie etc. p. i68 , 169. Caeterum de hac ct prascedcnti
§ coufcrendus omnino cst Roscnthal in Reil*3 Archiv,
X. S» 359 -370.

?a I S S E R T A T I

peraddidit nova, eaqiie luculentissime demonstravit.
Ex quibus unum hic liceat breviter commemorare.
Aqua, cujus contentum aerem respirant pisces, per
05 ad branchias accedit quidem, verum per aliam
aperturam rursus effluit , eam nimirum branchiarum.
Quae in expiratione expellitiir aqua non potest nori
piscium corpori impulsum dare, in quo impulsu
novum sibi videre visus est natatus adminiculum
B r u g m a n s i u s. Utriusque lateris branchiarum
obliqua vis est , quae cum corpore angulum facit;
sed corpus piscis diagonalem sequitur parallelogram-
riii 5 cujus latera . vires laudatae efficiunt. Si quis
sit fortasse , qui ita nobis hoc loco occurrat , ut
quaerat, quaenam ratio sit, cur si haec vera sunt
ih aqua tamen eumdem locum possint servare pis-
ces, licet continuo respirent, ita cum Brugman-
sio respondemus eos tunc pectorales pinnas et
etiam caudalem movere , quo motu alium cuni cois'
pore communicant impulsum atque oppositum, qui-
bus conjunctis seseque invicem tollentibus, pisces
quiescere quisque videt. Revera etiam, cum in'
aquis quiescunt, piscium pinnas pectorales expansas
ahtrorsum videmus , easque iiti etiam caudalem leni
motu continuo ' conquassatas. Machinam insuper con- '
struxit celeberrimus vlr, cujus ope snam hac dQ'
sententiam illustravit comprobavitque. '

CA-

PE SCELETO PISCIUM, 73

C A P U T IV.

DE QSSIBUS MASTICATIONI INSERVIENTIBUS4

O

's vomeris , dentibus pleriimquei^striictiim , jam su-
pra descripsimus, Ad utrumque latus ossis vomeris ossa
palatina tria accedunt , quae parva sunt quarumque pars
anterior ( quam partem palatinam ossis supramaxil*
laris vocavit Bojanus), uti vomer, in genere
dentibus observatur instructa. Hac radone cavitas
oris superiora versus perficitur. Anterior oris mar-
go ab ossibus intermaxillaribus et maxillae superio-
ris format^iir. Ossa maxillaria superiora, tenuia in
universum, posteriora versus oblique ad maxillam
inferiorem descendunt. In perca et multis aliis pis-
cibus trianguli elongati formam habent , cujus hasis
est versus maxillam inferiorem. Plerumque dentibus
carent , quibus vero intenpaxillaria ossa , quae in
piscium classe valde eyoluta sunt, tantum non
scmper praedita csse observantur. In Carpionum

K ge-

74 DISSERTATIO

. genere ossa maxillaria tria adsiint , quae sursum ar-
cum convexum faciunt, ante quem similis arcus ab
intermaxillaribus formatus positus est, cum quo
mobili cohaeret junctura. Uterque arcus dentibus
caret. In esoce utrumque os maxillae superioris ex
duplici parte disjuncta componitur, quarum altera
versus ossa nasi decurrit, et cum processu nasali
potest comparari; altera, lateraliter posita , labium
superius sustinet, et cum processu alveolari com-
parari posse videtur. In hoc pisce os intermaxillare
ex tribus compositum est partibus , quae inter maxil-
lam superiorem, ossa palatina, nasalia atque os vo*
meris collocatae, dentibusque instructae esse obser-
vantur(;i;). In siluris ossa maxillae superioris per-
exigua sunt, et [in tentaculos capiti adhaerentes
mutata.

Supra, cum de orbita egimus, partes quasdam
ossis jugalis jam descripsimus. Corpus ossis jugalis ,
os jugale anterius s, proprium , vocamus eam par-
tem, quae ab ossiculorum infra orbitam positorum
serie oblique antrorsum descendit , et apophysi in-
structa est articulari , pro mobili cum inferiori maxilla
nexu. Hanc partem minus recte Bojanus pro ala
interfja processus pterygoidei ^ s» osse pterygoideo se*
juncto habere mihi videtur (^). Huic ossi adhae-
ret os quadratum , vel ea ossis quadrati pars , quae
tenuis et orblcularis lamina est, quamque os dis-
coideum. vocant. Pone os discoideum reperitur de-
nique ipsum os quadratum, s» pars tympaiiica tem-

po»

(^) Carus Zootomie S, iii.

(y) Isis 1818. I. 5. 505. Cf. vS, 508. N^. 27.

DE SCELETO PISCIUM. 75

porum , qnod quidem os siiperiora versus cum parte
mastoidea cohaeret , versus inferiora vero operculum
brancbiarum sustentat.

Maxillae inferioris denique varia forma est atque
magnitudo. Ramus dexter a sinistro sejungitur, quod
etiam in embryone ita esse observamus. In aliis
uterque ramus ex unico tantum osse compositus
esse videtur , in aiiis. ex pluribus , uti e. g. in
esoce quatuor adesse scribit Spixius. Ea, quae
posteriora versus rcperiuntur, et dentes non germit
postma?7dibularia a C u v i e r i vocata sunt. In
Esoce hrasiliensl et Es, belone ambo rami insig-
niter producti sunt , et secum invicem arctissime
cobaerent, Maxillae his animaUbus pro armis sunt.

Haec est generalis forma, cujus tamen enarran-
dae sunt memorabiles quaedam , ut ita dicam , de-
viationes. Quod ad pleuronecddes atnnet, in eo
latere, quod pro ventre est, ossa intermaxillaria
et ea maxillae superioris ct inferioris in nonnuUis
saltem spcciebus multo magis evokita sunt, quam
in opposito latcre, in quo oculi rcpcriuntur. Den-
tes etiam in illo latcre, ubi oculi collocad sunt, lon-
ge minori numcro adsunt, quam in opposito, et
ita parvi, ut commodo distingui vix quaeant; nec
dubia ratio, cur ita sit, cum rcvcra istud latus pro
ventre sit, in quo dentes maxillarumque ossa ma-
jora sunt , cumque nisus formativus id , quod cranio et
sensuum ofRcinis hic dccst, evolutis oris partibus,
compensare voluissc videatur ( 2: ). Alia omitto ,

sed

C^ ) Vklc A ij t c n r i c t h Z. /. S, 63. Hoc ille in PU Pla»
tessa vidit, cgo tum in liac , tum in aliis spcciebiis; nt in

K 2 P.

76 DISSERTATIO

sQd transeo ad id , a quo praecipuum fundamen^
tum novi sui systematis ichthyologici petiit C u-
vierius (^).

In Diodontibtis , Tetrabdontihus , Balistidihus et
Ostracionihus os maxillare superiiis firma et immo-
bili junctura cum intermaxillari cohaeret. Os inter-
maxillare ipsum parum potest moveri, uti etiam ar-
cus palatinus moveri nequit, quia palati et tempo-
rum ossa cum frontalibus anterioribus ( quae nos ,
Bojanum secuti, laminas crihrosas ossis ethmoi-
dei diximus; nec non cum posterioribus diarthro-
seos ope firmiter solent cohaerere. In his tantum.
piscibus tale quid observavit Cuvierius, eosque
hanc ob causam Plectognathos vocavit.

Omnes pisces, quos Chondropterygios vocarunt
zoologi, hunc characterem in maxillarum structura
habent communem , quod maxillla superior non , uti
in ceteris piscibus, ab ossibus intermaxillaribus vel
maxillaribus formetur, yerum ab ossibus palatinis,
et etiam nonnumquam ab osse vomeris.

Esox illud , quod diximus , poterit iUustrare. Iii
hoc pisce intermaxillaria p^rva sunt, maxillaria in
ipsis labris reconduntur, et fortQS dentes atque

n;Lir

P. hippBglosso et P. maximo niliil ejusmodi potui ob-
servare.

(^) Mimojre s^r la composition de la Machotre supif
rieure des Poissons ^ et sur le parti que Von peut en ttrer
pour la diurihution mithodique de ces animaux, Mimoires
du Mus, T. I. p, 102—132. Hanc methodum dein secutus
est Cuvierius in T.' II. opeiis ,» Klgne animaV* dicti.
Structuram niaxillarum in squalis Kulilius (JTah. WlU.Fig, i.J
optime illustravit iconc capitis Squatinae.

DE SCELETO PISCIUM. 77

numerosi , quibus armata est maxilla superior , pala"
tinis ossibus adhaerent (^ . Si ab esoce ad maxil-
larum in Squalo sqiiaUna transeamus examen, fa-
Ciie omnia ossa, quibus componuntur, agnoscere
poterimus.

Pars quaedam suspensa illi cranii parti , quam cum
frontali posteriori et osse mastoideo comparare possu-
mus,. utramqiie maxillam atque os hyoides susten-
tat. Ramus illius partis, quam huc usque pro
maxilla superiori habuerunt , similis cst iiiferiori
maxillae magnitudine, positione et, quibus instruc-
ta est, dentibus. Sed a loco ubi cum sustcntacnio
suo cohaeret oblique antrorsum adscendit, usque
sub eam partem cranii, quae cum ethmoideo et
vomeris osse comparanda est. Huic quidcm ligamen-
torum opc adhaeret, ct antrorsum ante cam ctiara
producitur, cumque oppositi latcris ramo conjungi-
tur. Nihil est versus ejus marginem, quod cum
palatinis possit comparari; ipsam igitur hanc par-
tem arcum palatinum esse , positio cjus atque nexus
demonstrant, quod extra omnem dubitationem po-
netur , observatis duabus partibus cartilagincis , quac
ligamentorum ope ejus lateribus adhaerent, in carne
labiorum absconditac. Has facile pro vestigiis maxil-
laris atque intermaxillaris ossis poteris agnoscere.
Os intermaxillare parvum est, magis antrorsum po-
situm et versus finem attcnuatum; os maxillare ve-
i-o ex duplici parte constat, quarum inferior ad

ma-

C^) Non oinncs quMeni , ut est apud Cuvierlum £* /.
p. 122; nam ossi hitennaxUlad quoque aJliaerent dentos, uti
etUm ossi voineris.

K3

7* DISSERTATIO

maxillam inferiorem usque producitur. In ceteris
squalis et in rajis eaedem partes observantur, quae
in sqiialis tantum in hoc ab iis squatinae dilFerunt,
quod sint minores. In rajis os intermaxillare parva
cartilago est, quae in naribus absconditur, et pro
maxillari aliam cartilaginem habendam esse censet Cu-
V i e r i u s 5 quae ab una parte cum extenio margine
fossae narium cohaeret, ab altera vero versus pin-
nam pectoralem decurrit. In qiiibus ossium deno-
minationibus , si id aliquid difficultatis habeat , quod in
unicam partem , quam tamquam maxillam superiorem
antea descripsere auctores, coaluerint os palatinum,
apophysis pterygoidea interna atque externa; m su-
stentaculum vero pars tympanica ossis temporalis, os
temporum ipsum , atque os jugale confluxerint ,
nulld sejuncta sutur^ , C u v i e r i u s ita respondet ,
quod caetera etiam cranii ossa in chondropterygiis
nuUa partium divisione sejungantur ac distinguantur.
Ex myologia porro suam sententiam comprobavit
vir cdeberrimus.

In Polyodonte , eodem manente typo , uti etiam
in Acipensere , partes , quas dixi , magis evolvun-
tur; pediculus s. sustentaculum in his ex duplici
parte constar. Acipenseris os tubus est , ex pala-
tinis compositus, quorum lateribus adhaerent immo-
bili ratione ossa maxillaria, marginem superiorem
efficienria; e maxilla inferiori, marginem infcriorem
formanti, et ex ossium intermaxillarium vestigiis,
quae in labris absconduntur.

Chimaera vero a squali typo sequenti rationc
recedit. In hoc pisce, ut notum est, laminae vi-
treae (^plaques emailUcs) pro dentibus sunt. Su-

pc-

DE SCELETO PISCIUM. 79

periores ipisi cratiio adhaerent, et hanc ob causam
non nisi cum dentibus , quos vomer in pluribus
piscibus gerit, possunt comparari, Tn hoc igitur
pisce non palatum, verum ipsum vomeris os pro
itiiaxilla est. Hinc oritur analogia quaedam cum
mammalibus , crocodilibus et testudinibus , quia im-
mobilis cranio adjuncta esse vidctur maxilla supe-
rior, cum qua inferior immediata juncta est articu-
latione. Sed analogia haec brevi disparebit , detec-
tis ad latus utrumque illius maxillae superioris iis
05sibus, quae revera in aliis maxillam faciunt. In
labio nimirum tria ossa inveniuntur , , intermaxillare
sc. , maxillare et palatinum , quorum hoc cum
nulla alia parte nisi cum musculis ligamentisque
cohaeret.

Petromyzon etiam a typo squalorum, sed alia
ratione, difFert, Annulus cartilagineus , dentibus ar-
matus et labia circularia siistinens , ex connata utra-
que maxilla formatur. Supcrior cx his arcus palatinus
est, uti in rajis squalisquc. Ad utrumque latus
posita est tenuis et postrorsum producta carti-
lago, quae cranium non attingit, sed nihilominus
cum communi utriusque latcris pediculo debet com-
parari , i. e. cum temporali osse , parte tympani-
ca et ossc zygomatico sccum invicem conjunctis.
Supra annulum sub cthmoidali cranii processu
convcxa cst atquc arcuata pars (^pidce voiUde^^
quae internKixillarium analogon est. Accedunt deni-
quc , pauHum magis postrorsum , duac partes late-
rales, clongatae ct obliquae; hac quidem maxillaria
ossa sunt.

De dentibus piscium hic non dicam , cum ad

sce-

fo D I S S E R T A T I O

sceletum dentes haud pertineant, sed ejusdem cum
tmguibus cornibusque naturae siht (^). Lon-
gfor etiam evaderet disputatio, si accurate rem
vellem persequi. Cuvierius hac dereiiiulta pro-
tulit, cujus praelectiones 5 cum in omniuih manibu^
versentur^ ^deundae ei erunt, qui dentium in
piscibus desiderat descriptionem (^). Hoc unice
addere liceat, Cuvierium postea in eo mutasse
suam de dentibus piscinis sehtentiam , quod eos ra-
dicibus credat esse expertos. Ea pars, quae pro
radice habebatur, nucleus dentis est, qui osseus
factus est. Firmius etiam dens radlce destitutus
huic nucleo adhaeret, in os mutati e^, quae la-
minam vitream formavit, capsuld (<?). Dentes
piscium fcre pro gingivae, palati, linguae aliarum-
que, quibus insident, partium papillis haberes,
induratis atque vitrea obductis substantia, quae de-
mum postea cum ossibus, si his sunt superimposi-
ta, coalescunt (/).

(<j) ViiTe Cbnjuhctissiirii C. G. H. van Kaathoven
Specvnen Inaugurale , de Dentium formq,t\one atque Natura»
L. B. i85i. 8vo.

(^) Lrcons d*anat, eomp. III. />» 175^192. Cf. J. F.
Blumenbach Handhuch der yergl. jtnatomie^ CittingeH
1815. 8vo. 5. 115-117.

(tf) Ann, du Mus. FoL XII. p. 156.

(/) Ita est apud Cannn, Zootomie S. ZB7'

(bA-

DE SCELETO PISCIUM. 8i

■ ■' ui i ^sjmu-- i

C A P U T V,

DE OSSIBUS DEGLUTITIONIS.

Hi

ic de ossibus palatinis deqiie osse hyoides es-
set dicendinn , nisi dc illis jam monuerim , atque
hoc demuni in ossium ad respirationis officinam
pertinentium pcrtractatione essem descripturus. Sed
alia praeter haec in piscibus adsunt deghititionis os*
sa, quae quaha sint nunc paucis videamus.

Pharynx piscium superne basi cranii adnectitur,
et versus latera et inferne margini posteriori ossium
pharyngealium inferiorum adhaeret , vel ei arcuum
duorum posteriorum branchiarum , ubi ossa pharyngis
aut absunt, aut ad cranium usque non adscendunt.
Fibrae circulares, quae pharyngem cingunt, sphinc-
terem efficiunt , tanto facilius cavum ejus angustantem ,
quo ossa pharyngeaha inferiora sint mobiliora. Haec
ossainplerisquepiscibus(rajis et squalis exceptis ) ad-
sunt, et dentibus , quorum forma admodum diiFert, ar«
mantur in ea superficie , quae versus cranium spectat.

L Haec

82 DISSERTATIO

Haec vcro postea (Cap. VI. § 4.) ulterius erunt
describenda.

Ossa pharyngealia superiora ab utroque latere
tria adsunt, quae cito coiilescunt, ita ut unam la-
minam referant. Adhaerent quatuor arcubus bran-
chiarum in ea parte , quae vcrsus cranium sita est ,
ita ut posterius pharyngeale cum duobus posteriori-
bus arcubus sit conjunctum; reperiimtur ad latera
ossis sphenoidei, et nervos trigeminos e cranio ex-
euntes defendunt, In Lophio piscatorio pharyngea-
lia superiora longe a cranio remota esse observavi.
In Trigla et Perca cranio proxime admota sunt, et
in Carpionidiis , a ' branchiarum arcubus prorsus se-
juncta 5 cum cranio immobili nexu cohaerent. Basi
cranii adhaeret apophysis , quae usque sub primas
vertebras porrigitur, et in cavitate sua os largum
fert, applanatum ac triangulare, quod pro dente
pharyngeali superiori est, quem dentes pharyngeales
Inferiores utljocudem 'iah*t]«iam fefiunti» In his ossa-
pharyngealia -infea^icuu revera pro maxillis intcrnis'
sunt, quae j^.. superfiaiem» jiramDbilem- teruntiir, et
triturationem ;: alimentorum{»-^pei'ficitmtk. ■ Bkrirmque?"'^a-
men ossa ph^ryngeaMaii supariora •■'aeque' ' ac » inferiora'
minori majorive gatideiUfjmobilitaite ^'ipraedam-y-quam
pisces devor^nt,.. d(?ntibu8:^r.'quibus instructa sunt'^
numerosissimi^,,.ardpk!ntj9a'eamque'- ab' omni 'latej^
comprimunt , ^. oes^phagum, pjDOtrudunty i€t ^^ "quQ'
pinus exeat ri^ski^i) ; impediunt C^')^> ■ /.1,;.^: ,..,.,. v.iv
: .Ossa pharyogeafe .SttparixDra neasdein-.jessc-partcs^^-

Kg) Vidc Cuy/ih{-'^^Aipx^^ liit;'-^.^''d95; ' 6s^^"pharyngb'ilia«
supeviora ckscrii>8^^ gi lY; fi^:(^4 , 375.' ''■'•' •"• ' '^■'•^"1

DE SCELETO PISCIUM. 83

quae in avibiis laminam triangularcm formant, ossi
splienoideo adhaerentem, in raammalibus vero par-
tem osseam tubae Eustachianae , credit Geoffroy-
Saint-Hilaire; cujus cum sit paullulum longius
afferre argumenta , et ad rem , quam agimus stricte
haud pertineant, silcntio ea liceat praeterire. Illud
tamen hic adhuc addendum est, eum detexisse in
piscibus ossiculum -parvum , atque in plerisque fili-
forme, quod ab uno laterc cohacret cum parte an-
teriori laterali ossis sphenoidei, et juxta os palati-
num dcscendit, usque ad primum branchiarum ar-
cum quodque cum hoc arcu conjunctum est , os
pliaryngcalc supcrius. Cum quodam avium osse
convenit, quod alii alio modo vocarunt , Schnei-
dcrus ossis palatitii posttrioris nomine insignivit.
Cum apophysc pterygoTdcii interna mammalium com-
parandum est. Hoc piscium ossicukun os piercalo
vocavit Geoffroy (/^).

C/0 Philos. anatomique p, 233. Ds toto hoc capitc om-
nino Geoffroy companndus cst L. l. p. 217—234. In
Tabiila VIII. luijus operis iconcs liarum partium adsunt, Fi-
guram 82 transtuli in mcam tabulam; .r , y,z, ossa plia-
ryngcalla supcriora suut; r, os picrccUc,

CA-

84 DISSERTATIO

»ffl)€)f)ff«»<

C A P U T V L

DE OSSIBUS RESPIRATIONI INSERVIENTIBaS.

JLn horum ossium descrlptione eum tenebimus dis-
seren(^ cursum, ut primum de exterioribus simus
dicturi; dein vero de iis, quae magis interna sunt.
Ordiamur igitur ab operculo.

§ !• Dc ossihus operculum tomponentihus (/)•

Branchias tegit, earumque magnam pone cranium
efHcit aperturam series ossiculorum , quae arcubus
branchialibus , simili fere ratione ac scapula in ho-
mine costis, superimposita est. Quatuor vulgo enu-
merantur prae - operculu?n ( a ) , operculum stricte
dictum (<3), suhoperculum (y) atque interopercu"
lum (^). Superiora versus operculum ciun parte

tym-

(i) Vide Fig* 2. a, /S, >, <r.

DE SCELETO PISCIUM. 85

tyinpanlca ossis temporum s. cum osse quadrato
cohaeret. In qiiibusdam suboperculum in duas par-
tes distinctum vidit Geoffroy, qui illud os ,
quod infcriorem suboperculi marginem efficit, quod-
que numquam sese vidisse scribit Weberus, pro /

quarto operculorum osse enumerat, praeoperculum
tamquam os tympanale considerans. Praeoperculum
ad ossa opercularia non pertinere etiam Cl. Blain-
ville credit, qui, uti Okenus, illud pro osse
jugali sive ossis jugalis parte agnoscit (^). Om-
nes has partes obducit atque inter sese conjungit
membrana fibrosa, ita ut ab unico musculo, a parte
laterali et postica cranii ortum ducente, et margini
superiori operculi inserto , totus hicce apparatus
qiiaeat moveri. Opercula in chondropterygiis bran-
chias fixas habentibus desiderantur , in sturionibus
vcro atque in plectognathis uti etiam in osseis pis-
cibus reperiuntur omnibus. In iis enim horum pis-
cium , in quibus abesse credebantur , uti sunt
Gymnothoraces et Mormyri ea detexit C u v i e r i i
industria.

De ossibus quibuscum in aliis animalibus compa-
randa essent opercula , incredibile dictu est quanto- ^
pere anatomici dissentiant. Geoffroy St. Hilai-
r e eam primus protulit hypothesin , quod , minori
facto in piscibus cerebro atque ipsius receptaculo,
scjuncta ab ipso cranio sint , et in operculum mutata
ossa temporalia ac parietalia; quam tamen opinio-

nem,

C*) Blainville Bulletl» de la Soc» phtlom. 1817. p.
104. sqq, et in Meckelii Jrchiy, IV. S. a^s* Oken,
l£is 1818, I. S, 509, [31, Mittles lochbein?}

L3

26 D I S S E R T A T I O

nem, inventis in cranio piscium parietalibiis et tem-
porum ossibiis postea ipse rejeeit. Dein Bojanus,
cum liy pothesin Geoffroyei fefutabat , in aliam
incidit non minus a veritate remotam, credens ossa
operciilaria pro scapulis artuum superiorum s. pin-
narum pectoralium esse habenda ( /). B 1 a i n v i 1 1 e
postea docuit quatuor esse ossium caput componentium
series ; alia sc. sunt , quaecerebrum includunt ; aliaquae
sensuum officinas obducunt ; alia denique ad superiorem
maxillam pertinent, alia rursus ad inferiorem ; quo po-
sito demonstrarc conatus est nuHum esse ossium
eerebrum includentium , nuHum ex prgana sensuum
tegentibus, nuUum denique maxillae superioris quod
ceu in ossa opercularia mutatum possit considerari.
Ossa opercularia igitur ad maxillam inferiorem
pertinere statuit , quam sentent-'am variis deinde ar-
gumentis probavlt , ostendens sex esse ossa in cro-
codili maxillai , quorum tria anteriora tantum in
piscium maxilla superesse, posteriora vero in tria
ossa opercularia mutata esse credidit. Similem etiam
Bojanus, rejecta priori sua scntcntia, amplexus
est opinionem , quam uti ille ex crocodili cranio ,
sic hic cx tcstudinis ilhistravit Qlsis L. I. )• Geof-
f r y eam , quam B l a i n v i 1 1 e protulit , primum
etiam amplexus est sententiam , sed postquam in
maxilla inferiori Esocis ossei omnia ossa, quae
in crocodili maxilla adsunt, etiam adesse vidit,
eam riirsus repudiavit , et ad aliam confugit.

S p i X-

(/) Isis L. l. p* 506. Cum ipsc se cirasse fatcatur sum-
ffius vir, non opus est ut lianc senientiam refutem. Adest
scapula in piscibus, eamciue jam descripsimus.

:de ^OELETO PISCIUM. 87

Spijs4tiS'^€a?iqueifto:Siia fjepk^^loginesi ossa oper-
cularia pro ossiculis auclitus. eixtei^^e transpositis atque
amplificatis habenda esse docuit , quae etiam est ,
quam .. hac . 4e i*Q, Aunc- , m^^ r&e OfM-Ui) y e u s sen-
tenti^m.»,. earQssjcula! a,;,BiUii?'.yifcV.iP >.in enumera-
tione ..cns^ium r, ^r,ami \ prae^rn^sa j iiB.s&? auimadvertens.
G.eQffr.,qy,.utl.,jamrn4ixg6ii^jCj^^ .#5>r) praeoper-
^^lum tamqw 9^ t^^g^panic^m t^widerat; oper-
P.ulu.m yQV(^ , prO::;Sfap^^h, hfik^U C^P^i^^' anat, PL
)[t...Qrt.) interppeix:ulum ^vo m^lhQ (^ibid. m.) sub-
opercuUiip . , .pro hnUcukiri . { ibidi, \ \h , ) secundum ,
quo4 . dQti^xit 9 sub0.piQrmtum i^pro itmidQ, > ( e ). Hanc
ppiniopem, ,ingeiaJQse^.':uti rs^olef , j ?demonstrare cona-
tur9,,sed..ea tamenvejius argumentortiiaT/ vis mihi haud
£sse .ividQtiji: ut Jis Npossim .aasentirc^-^-i^idque jam an-
tea,.^cum Wcbcri, Jibrimi de aure..animah'um non-
dum Jegeram; ,nunc .veron.eo'(miniis probabilis mihi
liaec opinio vidctur, cum in eo liljro ossicula audi-
tus in , piscibus , ,nonnulljs ,• i qui tamen operculo non
Carent , Teperiantur descripta (V. supra.iGt II. § 4. ).

Ex tam multis igituir hypothesibus nulla cst, quae
probabjlis videatur;.;neque tot errores^ mihi suadent,
ut, in.,npv{i. quadam sententia excogitanda i, etiam si
posse\9 , bon^s hpras consumam. .'CuimaC u v i c r i o
igitur vulgaria liorum ossium nomina huc usque
retinere prudentis hominis esse arbitror, et, cum
alii aliaM •defenduiifsententiam ,' id ftobrs saltem re-
linquant ut dubitemus, ct dubitando, quid sit ve-
rum, investigemus. ...

§2,

68 DISSERTATIO

§ 2. De sterno et radiis membranae
branchiostegae.

»

Ex disquisitionibus viri Cl. Geoffroy St. Hi*
laire (w) sequitur vocabulum Sterni pro syste*
mate partium usurpari, quae inferiora versus tho-
racem constituunt, et vel mechanicae organorum re*
spirationis actioni inserviunt, vel ipsa illa organa
includunt, tegunt, defendunt. Partes stemi vel in
serie dispositae sunt, vel par pari adjungitur. In illa
dispositione numeris eas distinguere sufficit, et ster-
num primum, secundum, tertium ac sic porro vo-
care ; in hac vero alia nomina requiruntur , quae
cxco^tavit Geoffroy; epinernah nimirum, en-
tosternale^ hyosternak^ hyposternale et xiphister-
fiale ea vocavit. Pars anterior ( episternale duplex )
semper sustentat claviculam furcularem , ubi haec
reperitur; tntosternale vero claviculam coracoYdeam
sustinet, iis in animalibus, ubi haec multum ad
humerum firmandum confert. Tertia et quarta pars
(w hyosternale atque hyposternale') muitis et iisdem
utraque exposita est usuum formarumque diversita-
tibus ; deficiente una , deficit et altera , et ubi utra-
vis adest, ambae adsunt. Utrumque os plerumque
duplex est, atque ossi entosternali a latere adhaeret.
Quintum os xiphisternale ^ cartilagini xiphoideae in
homine analogon, semper infimam sterni efficit par-

tem,

(«f) Jnn, du Musdnm T, X. /i. 87— 104; Philosophh
cnatotn, p, 57— 137. Vide esocis sterni iconem Fig. 8, quam
cx boc opere desumsimus ; /, in Fig, 8. ec Fig» a epister»
nale s rt, <i in Fig, 1,2, Gts,s,m Fig,Zet6»costaesternaht.

m SCELETO PISCIUM. Sg

tem, et minoribus, ob neximi et adhaesionem cum
integumentis atque musculis abdominalibus obnoxium
est diversitatibus. In mammalibus sterni partes in
serie, tamquam corpora vertebrarum ponuntur; m
maxima hujus ossis evolutione, ubi pectus oblon-
gum est, novem ejusmodi corpora vertebrarum ad-
sunt (in PAoca, vide Geoffroy P/iilos. anat.
PL a. Fig. i8 ). In aliis animalibus vertebratis
ubi pectus latissimum est, etiam novem partes ad-
sunt, cntosternali impari, reKquis vero ossibus du-
plicibus.

In piscium osseorum sterno non adest entosternale^
et desiderantur xiphisternalia. Episternale ( 1 ) uni-
cum, variae in variis figurae, elongatum in esoce,
a parte anteriori ossis hyoidei , cui adhaeret , de-
scendit, et posteriora versus, clavicuh's adnectitur,
Haec pars jam a Gouano sternum dicta est. Ab
utroque latere ossis hyoTdei postrorsum decurrunt
ossa duo, applanata, radios membranac branchio-
stegae sustincntia. Primum hyosternale cst C m )
cui anterior pars sequentis hyposternalis ossis ad-
nectitur (n), quod hyposternale ^ ope ossiculi dein
describendi, intcrnae operculorum superficiei ad-
haeret. Radii membranae branchiostegae hyosternali
atque hyposternali adhaerentes , verae costae sunt ,
si quidem costas ca ossa vocamus, quae cum ster-
no cavitatem thoracis perHciunt, et officinam respi-
ratoriam tegunt. Sed sternales tantum costae sunt,
quippe quac altera extremitate vertebras spinae dor-
sahs haud attingant, qua de re eam proposuit senten-
tiam A u t e n r i e t h i u s , quod partes vertebrales a ster-
nalibus sejunctae smt, atque hae sterno, illae spi-

M nae

pq DI S SE R T A TI '

uae^dQrsali-adfeaereant, siraul etiaiti docens, uti ho-
niinL.veras costa&, , sic etiara plerisque piscibus ra-
d^s.meijibonae branchiostegae ^ septera esse , multis
varo aliis.^piscibus sex, dum numerus -eorum , qui
plur#s vel^ pauciores habent, juxta eum longe mi^
nor sit-j(«). - At numerus <£ostarum stemalium in
piscibus multis-ebiiofxius-iest varietatibits ; 5 adsiint
mi^ Diod^uihtiSy 6 m' Ostracionibus ^ 10 fere in
Salmonibus; 3 habent Cobitis y Miillus ^ Mugil^
Centriuus^ imo Bolfperus unaln ' tantunmodo ejus-
modi costam habet, cum contra in aliis numerus
lojagQ major sit,- et v« c. Elops 30 habeat.

Apparatum , . quem nos , praeeunte- G e f f r y ,
sternumdiximus, episternali excepto, ad os hyo'i-
deum pertinere -plcrique arbitrantur, Ossa lateralia
(^hyosternak tthyposternale^ pro ossibus laryngis
I^abcnda csse credidit Rosenthal C^)* Contra
alias partes sternum dixenmt alii : Duverneyita
vocavit scriem ossium, arcus branchiarum ferentium
et mox- describeiidorum , quem nuper ' etiam C a-
rjUrS SGGutus--est '</)>. Gouan episternale tantum
pro -, ste^o ' habuit (^ ) ; V i c q d' A z y r zonam
osseam , - quae pinnam peetoralem sustinet , et a no-
bis ■ j'am - sub claviculae - furcularis nomine descripta
est-.(r). ^-Cuvier denique 'seriei ossiciilorum in
.., . .-^ ' non-

ii^iO^ AfcTiiv 'von ' W i e'd e m a n n /. 2. p, '83 et 92.
C{>yKev\^s /frcMVi X,S, 351, 352;

\^^yDu'V„eijisy..9M.^tn.^eJ*Acad. des.- Sc, annSe 1701,
Paris 4to., 1743. p. 227,- Carus, Zootomie § 165. S. 103.
' O^Gouan Ilistoria piscium» Argentorati 4to, 1770,
f. 64. Tab. II. Fig. I, F.^
(r)Vicq iVAzyr Mim, prisentiu T, c, p, 24.

DE SCELETO PISCIUM. 91

nonnullis piscibu? yiscera abdominaiia. sustentanti ster-
ni nomen tribuit (j). Nobis vero praeter omnes
illa , quam tenet Geoffroy, placuit sententia , ob
ingeniosa, quibus eam probare studuit, argumen-
ta, eleganter in Pliilosophia anatoipica ab eo enar-
rata*; quae afFerremus hoc.loco, nisi; longiori id
tantum fieri posse intelligeremus disputatipne , a nos-
trae scriptiunculae ratione plane aliena (0«

S 3. Dc osse hyoidao»

Apparatus osseus in piscibus pone palatum rcpe-
ritur, cui arcuij branchiarum adhacrent. llunc ap-
paratum sternum, ut monuimus, vocavit Duver-
n e y , os hyoides dixit A u t e n r i e t Ii ( v ). Pcr-
lecta autem cgrcgia hac de rc disquisitione summi
viri Geoffroy st. Hilaire, nullum nobis su-
perest dubium, quin revera hiccc apparatus, uti
etiam A u t e n r i e t h i u s fecit , cum reliquorum ani-

ma-

(j)Cuvier Legnns I. p. 214. Zeiis faber.

(/)Geoffioy Sr. Ililaire L, L. l, /. 'opcrae prae.
duni videtur ea , quae Geoffroy de siia . sententia ipse
dixit, liic appo:ierc: ,, Mon riuiliat le plus ^ur c^est de
mieax apprecler , ci de mesurer avec plus 4e r^serve U
danger des miprises, Mais dans cette circonstance ^ je
dirai ce qne je crois yrai, et pourquoi je ie- pense ainsi,
Je puis encnre, aprbs ces eforts^ n*avoir em.krassi qu^une
erreur ^ mais la sagaciti des savans y pourvoira , ei Voa
voudra peut'itre me didommagcr de ce malhenr en me
sachant gri du moins , d*avoir fait connattre un icu3il a.
iviler,** Philos, anat, p, 88. Modcsta profecto ct tam docto
iiomine di^na vox !

Cv ) Wi^deinju n's Archiv, I. 2. S. 92.

M a"

9ft DISSERTATIO

malium osse hyoideo sit comparandus. Sed videa-
mus primum de generalioribus quibusdam.

Os hyoides in homine compluribus formatur par-
tibus; errant enim qui ossa lingualia unum conti-
nuum os esse perhibent Cx). Partes illae quinque
sunt; duo sc. cornua anteriora {.superiora in sta-
tu verticali) s. ossicula pisiformia ^ quae in mam-
malibus , quorum caput protractum est , accrescunt et
cum ossibus ( processibus ) styloideis conjunguntur;
duo cornua posteriora^ quae cum corpore efficiunt
soleam ferream ihoef^ijzer Belgice), cujus mar-
gini adhaeret larynx , et hujus interventu cum aspera
arteria et toto pulmonum apparatu conjungitur; cor-
pus denique ipsum, quod eo firmiorem his parti-
bus omnibus basin praebet , quo pluribus atque va-
lidioribus antagonistis musculis ad loeum suum ad-
haerescit.

In parte convexa corporis tuberculum est s.
apophysis, quae in plerisque mammalibus, praeser-
tim in gliribus , ruminantibus , solipedibus protra-
hitur. Nondum distinctum in gliribus os est neque
in ruminantibus ; sed in solipedibus et apophysis adest,
et huic adhaerent partes ad extremitatem sejunctae.
Adsunt igitur in equo novem partes ossis hyoidei:
corpus ( I ) , comua superiora C 2 , 3 ) , cornua pos-
teriora (4, 5), duo appendices corporis (6, 7),
duo denique ossa inter comua superiora -et apophy-
ses styloideas (8, 3). Ipsae porro illae apophy-
ses styloideae in equo valde magnae sunt, quas

si

(;c) S, Tli. Soemmering, de corporis humani fahri"
i. 1794. 8vo. I. p, ao8.

ca

DE SCELETO PISCIUM. 93

si apparatui hyoides annumeras, 11 partes in eo
adesse reperies.

Apparatus hyoideus, in quo omnes adsunt partes,
sequentibus constat ossibus ; uno basihyali (corpore J,
urohyall (corporis appendice), entohyali(^os urohyah
corpori adnectente) ; glossohyalibus ( cornib. posteriori-
bus ) , apohyalibus ( comib. anteriorib.) ceratohyalibus
( quae cornib. anterior. annexa sunt j et denique sty^
lohyahbus s. apophysibus styloideis duobus (j').

Duplex genus est horum ossium , alterum seriem
externam formans, internam alterum. Apohyalia
et ceratohyalia^ sive, ut in avibus locum habet,
post occiput collocata sint, sive, ut in mammalibus,
cum stylohyalibus seriem efliciant continuam, sem-
per tamen vacuum adimplent, quod sub cranio maxil-
kria a se invicem remota efFecerunt, et igitur ad
ossa, cranium extus cingcntia, pertinent. Reliqua
autem ossa intus locata sunt, et aliam seriem effi-
ciunt , cujus is finis est ut laryngem sustineat , sive
hujus seriei cruribus transversc positis , ita ut soleam
ferream mentiantur , sive , uti in avibus locum ha-
bet, conjunctis hisce et longitudinali ordine collo-
catis.

In piscibus ossium interiorum scries sequenti ra-
tione disposita est. Si a cartilagine linguae incipia-
mus, primo loco vidcmus duo ossa semper fere

in-

Cy) Geoffroy St. Hilaire Philos, ^«tff. p. 147. Vide
Fig. 7. nostrae Tabulae : gy glossohyaU\ b, basihyale ;
u, urohyale; Fig. 8, g, b, u uti in Fig. 7; e, ento-
hyale; c, ceratohyale ; a^ apohyale; st , styhohyale,
Utramque figuram cx Pliilosophia anatoinica desumsimus.

' M 3

94 D I S S E R T A T I O

inviccm coalita C g ) , quae in esoce indicia tamen
separationis ostendunt; sequuntur tres aliae partes
(b, e, u) iin serie dispositae, tenues, elongatae,
et sensim sensimque tenuiores factae usque ad ulti-
mam, quae acuminata est. Prima pars (g) cartila-
ginem linguae sustentat, et proprie os linguale est;
tirohyale partes sustinet cartilaginibus laryngis aria-
logas. Basihyale et entohyak sterniim quoddam in-
terius efficiunt , cui arcus branchiarum adnectuntur.
Tantus est in piscibus nexus apparatum hyoideum
inter et essentiales officinae respiratoriae partes.

Ubi glossohyalibus adnectitur basihyale^ ibi' apo-
hyale reperitur ( a ) , ante quod ossa ceratohyalia
collocata sunt, llla sterni pars, quam supra sub
episternalis nominc descripsimus , his ceratohyalibiis
vcl immcdiate ; adhacret , • vel fortium ligamentorum
ope iis adnectitur. Laterali externaeque partc cera"
tohyalium adhacrcnt ab utroque latere hyosternalia ^
quae praccedenti § memoravimus. Ad partem posteriorera
hyposternalis ^ quod cum hyosternali conjungitur,
apophysis styloidea s. os stylohyale adhaerescit ( st ) ,
apparatum stcrnalem cum cranio postrorsum et su-
periora versus conjungens.

• Apparatus byoideus in piscibus ad"- maximum evo-
lutionis gi*adum pervenisse vidctur, et, cum in
mammalibus praesertim organis dcghititionis opem
ferat, in piscibus contra cum iis rcspirationis arc-^
tissimo nexu cohaeret (.2:).

(2) Geoffroy St. Hilaire L% l, p. 203,

DE SCELETO PISCIUM. 95

j.v

S 4. De arcubus hraficMflliibuL l^ - i u

Atgus branchiales inferiora versits apparatttl hyoideo
adhaerentes ab utroque latere quamor spreiit. ess&^
quorum quisqu^ e duabiis partihus, constat;,.^.^tw#^
uti rami furcae mobltis articulatioms^-ope secum ^-
vicem junguntur. ^Haec aiticulatio giaglymus^-est*
Omnes arcus, ablatis, quas' cfein describemu^j-an-
nexis partibus, ejusdem fere sunt longitudinis. Os
superius cujusVis arcus . semper mferiori brevius- jna-
gisque curvatum cst. Convexus utriusque ossis
margo canaliculatus est , quo canali praccipui trund
vasorum branchialium contiuentlir , et margines huj^is
canalis duplicem laminarum, quae braucliiae stric^
tiori sensu dicuntur-, sustentant seriem» Pars conca-
va spinis s. dehticulis instructa cst, qui in ossicu-
lis superioribus minores. et pauciores sunt. Ita po-
siti sunt hi dcnticuli^ ut branchias ahqua ratione
defendere, et, quo minus ad .eas quaedam praedae
devoratae simul cum aqua accedant partes, prohibcrc
videantur. Ipsius rcspiratorii fluidi qiVodammodo dir
rigunt cursum. Raro cum ipsis ossibus- conjui>-
guntur , sed tantum ope juembranac. ea obtegentis
iis adhaerent.^ Dentes branchidles vocantur.

In ossicuhs supcrioribus pars posterior marginis
convexi in apophysin , . lamiiiae formoini J?aber?teip ,
excurrit, quae in primo osse minor, in altera ac-
Grescit, et in duabus posterioribus valde magna fit.
Hae apophyses ad''se inviccm ncccduht, caruijijque
cxtremitates secum inviccm,. cpi)aere\it , ai^ticulatioui?
mobili , ita ut . ossium ^ ^ sc ^nvicem - recessum . iion

tan-

96 DISSERTATIO

tantum haud impedianty sed gingly:^o etiam suo
faciliorem reddant (^).

Accedunt ad duo ossa majora arcuum branchia-
rum partes annexae, quae arcus superiora versus
cum cranio conjungunt, inferne autem apparatui
hyoideo adnectunt. De illis supra jam egimus, eas
sub nomine ossium pharyngealium superiorum de-
scribentes (vide Cap. V.) Has vero, quas in-
feme positas esse diximus, age, hoc loco descri-
bemus (^).

Quatuor sunt ossa ab utroque latere in serie
disposita. Primum os, ad arcum primum pertinens
(Fig. 7, ta) semper elongatum est, eMem, quam
ossa majora arcuum habent, formd praeditum. Ossa
arcuum majora ejusdem esse longitudinis diximus.
Quod autem arcus primus, caeteros cingens, iis
major videatur et revera sit, ipsi illi ossi (ta)
tribuendum est, caetera longitudine superanti. Al-
tero extremo cum basihyali atque entohyali cohae-
ret, altero cum osse inferiori arcus primi. Dein
sequitur os alterum (tp) magis cum entohyali con-
junctum, simile priori at brevius. Tertium os (ar)
tanto magis ad par suum accedit, quo magis uro^
hyale (u) in tenuem excurrit caudam. Plerumque
trianguli formam habent ossa hujus tertii paris , et

sum-

C tf ) Vide de arcubus branchianim Duverney, Mim. de
V Acad, des Sc» T» c, p, 226, 227; Cuvier Lefons,
T, IV. p. 371, 373« sqq.; Geoffroy St. Hilaire,
PhiL Anat, p. 215, 216. Cf. Fig. 7. nostrae tabulae
Cquae est Fig. 82. apud Geoffroy) ossa arcuuin superiora
p s. I, 2, 8> 4; ossa inferiora p i. 1,2,3,4.

C&)Vide Geoffroy St. Hilairc, X. /. p, 234. sqq.

DE SCELETO PISCIUM. 97

summitas trianguli snperiora atque interiora versus
reperitur. Circa haec ossa praecipui trunci bran".
chiales distribuuntur , quae vasa etiam ab iis sin-
gulari ratione defenduntur, cum secum invicem
oblique conjungantur , et canalem pro contentis trun-
cis efliciant, Triangularis forma hujus tertii ossis
etiam causa est latioris ejus baseos, quacum os
inferius non tantum tertii sed ctiam quarti arcus
cohaerer. Hoc autem introrsum magis inseritur, et
hac ratione quarcus arcus omnium brevissimus
fit. — Quartum par ossium (cr) pone quartum
arcum repcritur , et ad hujus formationem haud con-
fert. Hanc etiam ob causam magis ossa illa ex'-
crescunt, majoremque formarum obferunt varietatem
quam ossa priora. Sed practerea margine posteriori
,-im oesophago cohaercnt ad infcriorem pharyngis
ct posticam partcm collocata, uti ad superiorem ossa
pharyngealia supcriora. Ossa pharyngis inferiora vo-
cari solent, et uti pharyngealia supcriora sic haec
etiam dcntibus instructa sunt ( c ). Licct cum pha-
rynge cohaercant, tr en ad apparatum respirationis
et quodammodo etiam circulationis pertinent. In
nonnullis , monente Geoffroy, uti sunt Xiphias ,
Bclone , Chactodontes , Labri , loco duorum ossium
unicum cst , in linea media positum , triangulare ,
ad latera excurrens et in supcriori superficie denti-
bus instructum, qui laminis pharyngealibus baseos
cranii opponuntur.

Ilas quidem partes, arcus branchiarum cum os-
se hyoideo conjungentcs, cum cartilaginibus , quae
in aliis animalibus, laryngcm constiiuunt, compa-

ran*

(c) Suira jam vcibo dc iis diximus, Cap. V. />. 8l.

N

t)^ DISSERTATIO

randas esse censuit Geoffroy; hae nimirum in-
ter os hyoides et oesophagum sitae sunt; dein
•quod pro unica cartilagine cricoidea in piscibus duae
adsint sejunctae partes exinde est, quod os quod-
ciimque impar in linea media corporis positum ex
duabus similibus partibus constat secum junctis.
Igitur sejunctae tantum mansere in piscibus; dein
adesse pisces, in quibus pro quarto pari uniciun os
reperitur, jam monuimus. Multa porro argumenta
acutissimus vir attulit , ex avium praesertim anatome
petita, quae nunc non est exponendi locus. Cum
vero verisimiiis nobis videatiu* haec Geoffroyei
sententia , neque alias noscamus partes , quibuscum
commode comparari possent, nominibus in Tabulae
nostrae explicatione uti liceat, quibus ille partes
hasce insignivit.

Quod vero ad arcus ipsos attinet, iis adhaerent
puhnones piscium ; quidni enim branchias eorum
ita appellemus ? Itaque cum annulis cartilagineis bronchia-
rum quodammodo debent comparari. Inquirens igitur
Geoffroy St. Hilaire num quid simile obferant
puhnones avium , quae animalia egregie ad totam
piscium fabricam illustrandam inserviunt, invenit in
ipsis bronchiis , in medio loco inter arteriae asperae
bifurcationem et bronchiarum in ramulos secessum,
quatuor ossa, quae revera tantopere cum arcubus
branchialibus conveniunt, ut facile primo adspectu
pro similibus partibus agnoscantur; nec possumus
quin desumamus ex Gcoffroyei opere illam figu-
ram , qua res declarari et illustrari optime posse nor
bis visa est (^). Geotfroy igitur pkurealia

W

(/f)Vide Tabulac nostrac Fig. 9. ( 80 apud Gcoffroy).

Cf,

DE SCELETO PISCIUM. 99

illa ossa vocavit, et , cnm in quovis arcii duo re-
periantur, distinxit in supcriora atque infcriora ; ob-
^ervans simul, atque icone ostcndcns in Striithtonls
pleurealibus hujus divisionis apparere vestigia. Quod
denique ossa illa in avibus minora sint , ex theoria
de organorum rudimentis optime perspicitur , et lon^
giori explicatione haud indiget.

Sunt tamen qui arcus branchiarum pro veris cos-
tis habent , qimm sententiam , a D u v e r n e y o pro-
latam , cum nuper etiam C a r u s amplexus sit , quo
minus silentio praetereamus vctat horum virorum
auctoritas (^). Ac primum quidem ahac partes
in piscibus adsunt , jam dcscriptac a nobis , quac
majori jure costae dicuntur. Scd praeter lioc aiia
sunt , eaque multa quae contra D u v c r n e y i sen-
tentiam militant. Ut enim lioc utar, nulla in classe
costarum pectoralium numerus tam constans cst,
quam esset in piscibus, si rcvera arcus branchia-
rum pro ccstis haberc vellcmus. Nequc hoc tan-
tum , quod minoris cst , licet forsan non p]ane nul-
lius auctoritatis argumentum, sed ilhid etiam nullo
modo intelligo, quae esset singularis illa partium
dispositio, et inaudita atque a toto naturae ordine

ac

Cf. Tabulac cxplicationcm ct ipsiim opns laiichtiim ,, Philom
sop/ite Anatomique'* p. 390--394' Similcm li.-Tunm jam ex-
hibuit Ingram, pone disqiiisitioncs Ilcrissantii, de vo.
ce quadmpcdum ct avium. Meniuires de VAcad. des Sc.
pour V annSe 1753. Paris, 1757. 4to. p. 27^. s/]q. P/. 12.
jpi.?. 2. II cr is s a n t i u s vero de iis plcurealijus nijjil
addidit.

f e^ Vide D u v c r n e y Mem. de V Acad. 2\ c, p. 217 ;
Carus, Zootomic 6', loi , 102, § 164,

N 2

loo DISSERTATIO

ac typo qiiam maxime remota metastasis, qua fac-
tmii esset, ut ad ipsas costas extus positi pulmones
adhaerescerent. Neque id fugit , qua fuit judicii
subtilitate, ipsum Duverneyum; scribit enim:
„ Voila une sHuation dt parties fort extraordi"
naire et fort ' singulitre» La poitrine est dans la
houche aussi-bien que le poumon ^ et les cotes pof"
tent le poumon ^ et ranimal respire Veau»'* Ni-
hil autem ejusmodi acciderit necesse est , si proba-
bihorem Geoffroyei sententiam sequamur, et ni«
hil est, quod tanta tunc admiratione indigere vi-
deatur. Id tamen non negamus, verum affirmamus
etiam atque contendimus , hos arcus cum osse
hyoidco, tamquam altero quodam sterno, interiorem
veluti pectoris cavitatem efficere. Quod vero pleu-
realia, quorum analoga in avibus a capite longo
satis remota sunt intervallo , in piscibus sub capite
coUocantur, non mirum videbitur cogitanti, id etiam
in reliquis organis ob evokitam caudam ita accidisse,
ut infra ostendere nobis animus est.

Hisce §§ de ossibus rcspirationis adderem profecto

variarum , quibus ipsa officina respiratoria obnoxia est ,

diversitatum enarrationem , praesertim in chondropte-

rygiorum ordine , nisi sperarem confore ut ad hunc

locum dc sccleto piscium postca reverterer. Nunc

nostrac jam paulUdum longiori disputationi addidisse

sufficiat ex Geoffroyei sententia dentes branchia-

les analogos annulorum asperae arteriae csse habcn-

dos ; cartilagincas vero arcuum laminas tamquam an-

nulorum bronchcalium rudimerita considerandas esse;

quod aii ita sit nec ne , videant peritiores (/)•

C/) Philos. ylnatom. p. 398-402.

CA-

DE SCELETO PISCIUM. lor

C A P U T VII.

DE OSSIBUS AD GENERATIONIS OFFICINAM
PERTINENTIBUS.

ITelvim piscium jam siipra descripsimus (p. 69,
70), et monuimus simul non nisi in chondroptery-
giis vcri nominis pelvim adesse. Sed in genere Ra-
jarum atque Squalorum adsunt praeterea in maribus
appendices, juxta vulgarem hac de re opinionem
ad retinendas in coitu foeminas iis inservientes. Re-
periuntur pone pelvim ad utrumque caudac latus, et
cartilagineo apparatu intus suffulciuntur.

In Raja rubo hae appendices longitudinem habcnt
duariim partium ternarum ipsius caudae; ad latus in-
ternum pinnae ventraiis cum pelvi cohaerent. Intus
vero nullos radios ferunt uti pinnae ipsae, sed tre-
decim partibus cartilagineis , forma et magnitudine
diversis, componuntur. Tres priores breves sunt,
et ante se inviccm in scrie dispositae. Primam app«n-

N 3 di-

102 DISSERTATIO

dicis partem efficiunt, ciim femore comparatam a
Blochio. Altera pars , quam idem illc cum tibia
comparavit , cx tribus cartiiaginibus , inter sese nulla
ratione mobilibus , constat. In margine canali instruc-
ta cst, qui in parte tertia aperitur. Hanc partem
cfficiunt septem cartilagines , quae omnes mobiles
sunt, et forma difFerunt. Ad hapc partem efficien-
dam etiam cartilago secundae partis, quae ad ex-
tremitatem inferiorem usque porrigitur , confert. Ca-
nalis, quem diximus, excretioni inservit humoris
viscosi, cujus secretio a glandula qiiadam ovali per-
ficitur.

Harum partium iisus dubius adhuc videtur. Quid
vulgo hac de re crcdunt jam diximus. Geoffroy
vero, ut monet Cuvierius, illas maribus ad ex-
citandas in coitu foeminas inservire credit, cum
inmittantur in harum cloacam. Quidquid sit, mo-
veri possunt hae appcndices, et, praeter alium in
coitu usum , non possunt non ad natatum suas
partes conferrc (g).

C2") Vide Cuvicr Lecons , V. p. 117— 119. Rajae hatidis
appendices desciipsit Lac6pede, qui undecim iii iis adessc
partcs affirniat. Hist, naftir, des Poissons T, I. p. 52, 53.
Non adco constans nuraems cartilaginum csse videtur, lianc
appendicem consiituentium. In Sg. sqtiatina primam partcm ,
cum osse longitudinali pinnas ventrales sustentante proKime
conjunctam , in latere sinistro ex duabus tdntum , in dextro cx
tilbus partibus compositam essc observavi.

CA-

DE SCELETO PISCIUM. 103

C A P U T V II L

DE QUIBUSDAM PISCIUM A CETEPvIS VERTEBRATIS
PRAECIPUE QUO AD SCELETUM , DIFFERENTlIS,

I

n piscibus organa motiis prae iis sensiium esse
evoluta ex supra dictis intelligitur. Cauda praeci-
puum est motus instrumentum , unde sequitur insig-
nis ejus evolutio, et magnus vertebrarum, ex qui-
bus constat, numerus. Ex hac caudae evolutione
Sequebatur , quod minori spatio debebant includi
organa digestionis, circulationis ac respirationis , quae
igitur omnia quam proxime versus caput collocata
reperiuntur. Organa respirationis non quidem in
capite, ut nonnulli parum accurate loquuntur, ve-
rum tamen sub capite sita sunt.

Cmnium , licet , ratione habita ad faciem , in pis-
cibus parvum sit, majorem tamen cavitatem -for-
mat, quam quae a cerebro impleatur. In aliis ex
continua cartilagine efficitur, et cum cartilaginoso

cm-

104 DISSERTATIO

embryonis nuper formati cranio analogiam obfert;
in aliis ex multis ossibus , cum ossificationis punc-
tis in foetu huraano comparandis. In universum in
piscibus minor foraminum cranii numerus esse vide-
tur, quam in reliquis animalibus. Immobili fere ra-
tione cranium cum spina dorsi cohacret, et spinae
mobilitas a capite ad caudam augeri semper vide*
tur« Sunt porro in his animahbus extremitates ante-
riorcs cum ipso cranio plerumque conjunctae , ct
post ipsum thoracis cavum collocatae.

Si ab infusoriis incipientes ad vertebrata animah*a
adscendimus, pisces prima animaha vocanda sunt, in
quibus iluidum, quod respirationi inservit, pcr oris
cavitatem ad organa respiratoria pcrvenit, In annii'
latis tuhicolis jam cernimus organa respirationis ca-
piti admota, cum in rehqua corporis parte, tubo
inclusa, nuhis iis concedcbatur locus. In vertebratis
calido sanguine praeditis atquc in amphibiis lluuhini
respiratorium non tantum per os intrat, verum ctiam
per illud rursus cxit, Longc ahter est in piscibus ,
et aliter esse debebat. Si aqua per os rarsus emit-
teretur, piscium corpora tanta vi postrorsum pre-
merentur, quanta, cum per aperturas branchiarum
exeat , antrorsum illa moveri probavit B r u g m a n-
sius. Structura organorum respirationis , uti uni-
versa fabrica piscium, accommodata est eorum vitac
in aquis, et cum hoc vivendi genere arctissimo
nexu cohacrct. Collo dcficiente , sub capite colloca-
ta cst respirationis ofiicina. Cum vcro cxstantcs
humeri in fendenda aqua maximo fuisscnt impcdi-
mento, forma autem cunei minimam obferat resi-
stcntiam , caput cum thorace cuncum cfiicit, et afia

prae-

DE SCELETO PISCIUM. 105

praeter eam branchianim pro orgaiiis respiratlonis
fonna iiaud supererat. -Brancliiae autem in univer-
sum niliil sunt nisi vasorum sanguineorum retia ,
extrorsum positorum ac denudatorum, juxta quae
aqua assiduc fluit. Piscium vero branchiae filiformes
sunt, et pectinis ad instar juxta longitudinem ad os-
seos arcus , quos descripsimus , adhaerescunt. Struc-
tura vero branchiarum ab ea pulmonum haud ita
difl'ert. Doceat hoc pQtromyzontum genus , cujus
saccos pulmonarios transitum ad pulmones ostendere
monuit Brugmansius, qui sacci etiam cum or-
ganis respiradonis in aranea et scorpionc, quorum
accuratam cognitionem Trevirano debemus, ali-
qua ratione comparari posse milii videntur.

Os hyoides in piscibus sterni quoddammodo vicc
fungitur interioris, et rcspirationis ofiicinae dicatum
cst. Omnia vcro systemata, ne illo generationis
quidem excepto, in piscibus magis minusve capiti
admota sunt, ct hinc est quod tantus tamquc com-
positus sit ossium diversornm vcrsus caput appara*
tus; et inde etiam praccipuae, quas cognitio ^zo.-
leti piscium obfcrt, difficultatcs. Systcma osseum
igitur versus caput praedominatur ; in producta vero
cauda, musculosum. Hoc cnim loco reperiuntur
imisculi validi, lateralcs, totum corpus moventcs.

CactcrLUii vix alia classis est , quac tantas , tam-
que divcrsas in variis generibus et specicbus for-
marum ac magnitudmum varictatcs , quo ad sccletum ,
obferat. Nec dubia profecto ratio est, cur ita sit.
In piscibus cnim sceletum , si in contcmplandis anima-
libus naturae ordinem sequamur, primo loco adest,
et maximis semper obnoxia sunt diversitatibus ea

O or*

io6 D I S S E R T A T I O

organorum systemata, quae primum in animalium
serie apparent. Ortum ossiculorum Artedii etiam ex
vigenti in piscibus osteogenesi explicandum esse mo-
nuimus.

Haec habui , de sceleto piscium qliae dicerem*
Quod argumentum propterea elegi, quia, licet inep-
tus et vix ferendus essem, si hac in disputatione
alios aliquid docere mihi arrogarem, id tamen me
assequi posse ejus confectione intelligebam , ut luce
coUustratus aliena, calamum deponerem doctior. Hoc
quidem ita ut sperabam , factum fuisse candide pro-
fiteor ; illud vero , uti mihi non proposui , sic etiam
nunc, ad finem perducta scriptione, nullo modo ex-
specto. Ego cum a pueritia inde ad studium
Historia Naturalis , praesertim Zoologiae , instinctu
quodam naturah me contulerim, non facile ab hoc
studio dctrahcre me sinam, Quidquid enim de in-
utilitate horum studiorum iniqui quidam homines
susurrent, id omne parum curo, cum immortalem
S w a m m e r d a m m i u m , L i n n a e u m , C a m p e r u m
intuear , cum inprimis B r u g m a n s i u m nostrum , cu-
jus utinam ipse usus fuissem institutione ! in memo-
riam revocem , quem ingeniosum et indefessum naturae
scrutatorem ctiam nunc patria luget , et semper , nisi
ilio indigna fiat , lugebit. Hos igitur viros , cum mi-
hi animo et cogitatione propono , nuUum jam horum
studiorum auctorem rcquiro. Id demum pulchrum
ac decorum putavi ut , si quid in me faerit virium
atque nervorum, id omne contulerim ad pulcherri-

mae.

DE SCELETO PISCIUM. 107

mae, hominique semper mirandae natiirae cognitio-
nem doctrinamque comparandas, et tum in aliorum
emolumentLim atque utilitatem , tum in supremi Opifi-
cis gloriam atque laudem convertendas. De Deo nempe
loquuntur haec omnia, qui suis operibus quam sit
sapiens, quam bonus luculentissime declaravit; qui
omnia corpora organica in hac tellure obvia ad
generalem quemdam typum formavit; qui denique
omnem naturam nutu suo et imperio gubernat.
Haec igitur studia semper ferventi animo persequar,
haec strenue urgebo ; haec , quantum in me erit ,
amplificare conabor. Nunc vero hac ero contentus,
sive laude , sive venia , quod Doctis Viris non prorsus
displiceat disputatio , ct non indignus illis ego vi-
dear , qui, iiti nunc illud argumentum adumbravi,
sic postca ad juveniles hosce conatus rcdeam, et
opusculum hoc qualecumque denuo revisam. Ad
quod pcrficicndum utinam mihi concedatur otium,
et sempcr mihi adsint, quibus nnnc flagro , natu-
rae pcrscrutandae ardor, studium atque dclcctamen-
tum !

T A N T U M.

O 2 TA-

TABULAE EXPLICATIO.

Fig. I. Sceleton Cyprini gobionis.

A. Caput osseum.

1. Os intermaxillare.

2. Os maxillae superioris.

3. Maxillae inferior; supra maxillam inferiorem
reperiuntur cirri duo.

4. Suborbitaria lacrymalia cuvierii.

a. Costae sternales s. radii membranac bran-
chiostegae,

B. Truncus.

h. Pinnae pectorales.

c. Pinnae ventrales. d. Ossium pelvis rudimenta,

has pinnas sustentantia.
e.e. Costae abdominales.
/, Pinna dorsalis.

C. Cauda.

g, Pinna analis.

h, Expansio radiata ultimae vertebrae caudalis.

/. Pinna caudalis,
Fig* 2. Pars anterior sceleti Gadi merlucii usque ad primam
vertebram caudalem.
(yf. — I, 2, 3, 4, a; B. b , e, e 9 e ^ mi in

figura prima.)

4'. Pars malaris ossis zygomatici, juxta bojA'

NUM, V. p. 50,

5. Os frontis.

69 Pars squammosa temporum.

7'

TABULAE EXPLICATIO. 109

7. Pars masto*idea temporum.

8. Crista occipitis.

9. Os sphenoideum.

10. Crista ossis ethmoidei*
s, Os postmandibulare.
i, E^isternalc.
a. Pracoperculum; f3 Operculum. y Subopcrculum*
^. Interoperculum.
s. Scapula.
/. Furcula.

X. Ulna juxta spixium. u. Radius ejusdcm.
y. Ossa carpi 4, in serie disposita, b. Phalari-
ges, s. Radii pinnae pecVoralis.
tig. 3. Sguali acanthiae junioris cranium (^A) et thorax (^).
I, Arcus palatinus , 2. maxilla infcrior, 3. sus-

tentaculum.
h. Os hyofdcsi
¥ig. 4. Variae vcrtebrae Cyprini alburni cx Zootomia cari
T. VIII. Fig X.

/f. Vertebra dorsalis a latere conspecta cum arinexa
costa.

B. Vertcbra caudalis a postcriori partc , in qua * ca»
nalis pio mcdulla spinali , * * pro Aorta.

C. Vertcbra dorsalis ab antcriori partc dcpicta cum
costis abdominaHbus , quae apophysibus trans-
versis adhaerent; *^ Canalis medullae spinalis,

JD. Sectio verticalis corporis vertebrae ad osten-'

dcndas conicas cavitatcs.
E. Vdrtebra caudalis a laterc visa.
Fig. 5. Pinna pcctoralis Lophii piscatorii. Ex geoffroy
Phil. an. Pl. 9. fig. 104.

5. Scapula.

/. Clavicula furcularis.

c. Clavicula coracoidca.

q, Ulna, r. radius, n. phalanges s. radii pin-
iiae pectoralis. Fig^

iio TABULAE EXPLICATIO.

Fig. 6. Cranium GaM lotae antrorsum conspcctum , ut ap-
pareat nexus ossium respirationis inter se.

I, 2, 3,4, uti in Fig, i, 2. — 5. Os ju-
gale anterius, f^. p. 74.
5, s i 5, s. Costae sternales.

x^ y, z, p s, ct p i, uti in Fig. f,
Fig 7 CcEOFFROY L, /. Pl 8. Fig, 82, 53). Arcus bran-
chiarum Triglae lyrae.
A. ( GEOFFR. 82) g. Glossohyalet
b. Basihyale.
u, tJrohyale,
ta. Thyreale anterius,

sp» — — posterius.

ar. Arytheneak.
cr. Criceale.

p i. Pleurealia inferiora i , 2,3,4,
£' ( 83 ). p s. Pleurcalia superiora i , £,3,4.
X. y. z. Pharyngealia ( superiora }.
V. Ptereale,
Fig, 8. (geoffroy L. /. Pl. 3,/. 30) Sternum Esocis lucii,
gi b, «, uti in Fig. 7.

a , Apohyale ; c , ceratohyale ; e , entohyale.

h , Episternale ; m , hyostcrnale ; « , hyposternale :

j/, stylohyalc
5, 5, s, Uti in ,Fig, 6.
Fig, 9. (geopfroy L. l. Pl. 7. Fig. 80). Pars bronchiarum
Anatis ameris. V. p, 98,
P, P. Pleurealia.

ti, Bronchealia (s, annuli cartilaginci bror».
chiaium ),

^^ v\A ""/

<§m ' ,

-^

t/^^/y'yt;//^

X

4^

^■^/

y^ J^;/ 'K..

^>

J,-^^

\\\\\\>\ ^.

VMMiii^"-"^'

\,

.>e/ i^nn,^.^ ^£^/i-u/y,

EMENDANDA,

pt 2, reg, 12. simis leg, simus

p, 4. reg. 22. doceii leg^ docere

P' 13« f^S» i^» confluere leg, confluxere

p. 14. r^g-, 4. Dumerius /^^. D u m e r i 1 i u s

p. 37. ''^5"» I2« fingere /^'^. fingi

p, 38. r^^. 5. praestabilitata leg, praestabilita

p. 44. reg, 24. superius leg, posterius

p. 45. r<?^. II, vere leg, vero

p, 47. r<?^. 23, laminae cnbrosae Z,?.». s. lamina cribrosa

■ ' ■ reg, ultim, laminae cribrosac leg, s. laminam cribrosam

p, 63. reg, 15. Apodis leg, /fpodibiis

p. 64. reg, 2. itif, 416 leg, 419

■ " /"(f^. ultim. cs /(fg. ces

p. 66. reg, u. fere /^^. scse

p, 72. r<?5-. 2. infr, hac de /tf^. hac de ro

p. 83. r^^'. 5, inf, Ds. /(?,^. De

p, 92. r^^, 4. /«/. (8,3) l^S' C8, 9)

/?. 93. reg, 9. apophysibus /(f^. processibus

p, 106. r<;^, 15. Ilistoria leg, Historiae

A'*

■' ^ •;■; ■ ./■ •- -•' :■ -... -•.'.■ .'..^;^ *-■-:■ .•. >^'. V,..^^v.; 'v.^
■ ■•• ■ ■ . .v"* *.,■ ''■ ..»• • ■ -• .."«.• «f,».' :•■.■..••■' ■ ■.' ■ ' ' '.- "^ ■.»■.'- ' ■• ',

,. ■>

>•"> t^- ■■'•'•. ^'^. ■*!•.;*'*—■■•:;':■' "

•v*^.

:lV'.-^;-^v::v^^/-''.<Ay--:--:-^-::vl^'.^^^^^ ■

,-■ >■ .■ « '- ■■■ .-•':. %■.•■•,*"

■' ' :• ■ (,'-.*'„ '■^■'■. ■ ' r ■* . .-' ■'- ■ .', o.^.r <•">•' "*:'

:;:§7:^-^-V:V'-:1-::;^-::;;,;:-:V;;:

'>:■;•.,•♦

'T-^V^ v-r>*^v: '■.;.■.•. .,.»•■>•/,'.':

■■■■'••".■ . »'■.-'. -i ■ 'V,/. 'vt.:'**-^ ■»►,. «...V

■■'*:*: V . .-^V-^"V-V ■■' ■• vv:^'- V'"^

.■;;^i^,: .:■' ■» .i;.'. i-

7:MV:;:v:>^:::Vf'V

/•■■•.*:• '■^•r^*? ^■..'^^^ ;•■ .^ •.■■-■■*; .'''■•-;^ .< ^; ,:■?;,• V '.;.': ''^' *.,:'«: yV :-•':'',' >.''V *-;.:' :"^**.,**- '^'•t ^''■■^ ■ -

;;:V^r':\^;V'"';'-':'/''^^^ -^-^^

■V V •■>••-•■•'.«.; -^ -,:..-■.-..: ■■;^.'.' ••;■:.•. ■.■;<-^:/; ,',.-■•;■■ :-^ 4 : V ••' iV>; • :^a •- ^ ■-;.■.■• '.J ;* ■.v*',^^- -;- :■'

"':•'';" •■ 'V ..;;•;>■ "''^:..'-^: 'rU::r,.'-^i:\.- ■-.i *:•■.,••'.•.;. ■c-*'-.-r:-.^v''-:v'- -V-,-^.-*.'V.' V:-C ■■'■?.■• •t;:^;' -^

,,.-.■ ^ .,...■.>»•'",.• ^-^ ., • ";■, «•-^, ; .■:.-■.',,■■.', -■•■-? ■•'•.'■.» ' ' .••■'-"..■'"•; ■■•>*';.• , ■ ■- ■ •'■^ 'f; . — -^ •■■

|V-:*-^'^-f;Vg;^':

•,->

'■*^

'»•.' ^ " ."-'*

;..■ .,.'i ■ :: '•

■f.-v^'^'

: ■'1 *

■• » -^ * »y:

. ^ .- '■ ■ ^ :;■
. -• ' >■'.' ■ '," ■-'

^^^■-.■:t^<VVVvVV -.•^•::;,^^::-;'V'-^\::.'':, . . .v..^-.^^
■^■;.^.'i^V;:::';.^:"".:i:-:'^:.:^'-::^:^7-*: ^-^^r/^-.^^--^^--^^^

;«■ «' -.■:.''

;.^f:;^.:;;VV:::-;..*^V:v:;,:':

■-:•,• ••or:.*-f.; r ■-;*..rtArVv.. <••'•••; /'.■^ • •:. ^

,._»■.■ ,•

^':*-'v

x*i;
V f^

:,.-. ■■:^

^r^-y''rr:^-.::..C,'':^^^^^ -^ '••:V---Vv;.v: ^>v.v.-;>>Vv.,:-.v^^t

:'--^^S->^^

■♦.••»•

-'•; ^.'

;•■■ t^ . ■

- •■..!

.: V"' ■ ">-'^

>■.«•..- .;X.' ♦;

>N.Vr.-'»7.;-